Bhagya

Punjab State Board PSEB 4th Class Punjabi Book Solutions Punjabi Rachana ਕਹਾਣੀ ਰਚਨਾ Exercise Questions and Answers.

PSEB 4th Class Punjabi Rachana ਕਹਾਣੀ ਰਚਨਾ

1. ਏਕਤਾ ਵਿਚ ਬਲ ਹੈ
ਜਾਂ
ਕਿਸਾਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ

ਇਕ ਵਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਇਕ ਬੁੱਢਾ ਕਿਸਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ । ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਸ ਵਿਚ ਲੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ । ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਾਰੀ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਨਾਲ ਰਿਹਾ ਕਰਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਪਰ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਨਸੀਹਤਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੁੰਦਾ

ਇਕ ਵਾਰ ਉਹ ਬੁੱਢਾ ਕਿਸਾਨ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ । ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਲੜਾਈ-ਝਗੜੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਫ਼ਿਕਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ ਇਕ ਢੰਗ ਕੱਢਿਆ । ਉਸ ਨੇ ਪਤਲੀਆਂਪਤਲੀਆਂ ਸੋਟੀਆਂ ਦਾ ਇਕ ਗੱਠਾ ਮੰਗਾਇਆ । ਉਸ ਨੇ ਗੱਠੇ ਵਿਚੋਂ ਇਕ-ਇਕ ਸ਼ੋਟੀ ਕੱਢ ਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੌੜਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਚੌਹਾਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਇਕ-ਇਕ ਸੋਟੀ ਨੂੰ ਬੜੀ ਸੌਖ ਨਾਲ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ ।ਫਿਰ ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਸਾਰਾ ਗੱਠਾ ਘੁੱਟ ਕੇ ਬੰਨਿਆ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇਕੱਲਾ-ਇਕੱਲਾ ਇਸ ਸਾਰੇ ਗੱਠੇ ਨੂੰ ਤੋੜੇ । ਕੋਈ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਉਸ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਗੱਠੇ ਨੂੰ ਨਾ ਤੋੜ ਸਕਿਆ । ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਤਲੀਆਂ-ਪਤਲੀਆਂ ਸੋਟੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੜਾਈ-ਝਗੜਾ ਕਰ ਕੇ ਇਕੱਲੇ-ਇਕੱਲੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਬਹੁਤ ਹੋਵੇਗੀ । ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਬਚਨ ਦਿੱਤਾ । ਸਿੱਖਿਆ-ਏਕਤਾ ਵਿਚ ਬਲ ਹੈ ।

2. ਤਿਹਾਇਆ ਕਾਂ

ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਕ ਕਾਂ ਬਹੁਤ ਤਿਹਾਇਆ ਸੀ । ਉਹ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਉੱਡਿਆ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਪਾਣੀ ਨਾ ਮਿਲਿਆ ਆਖ਼ਰ ਉਹ ਇਕ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚਿਆ । ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਇਕ ਘੜਾ ਵੇਖਿਆ ਕਾਂ ਘੜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਪਸੰਨ ਹੋਇਆ ਪਰ ਘੜੇ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਥੋੜਾ ਸੀ ।ਉਹ ਦੀ ਚੁੰਝ ਪਾਣੀ ਤਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕੀ । ਕਾਂ ਨੇ ਇਕ ਵਿਉਂਤ ਸੋਚੀ । ਘੜੇ ਦੇ ਕੋਲ ਛੋਟੇ1 ਛੋਟੇ ਰੋੜੇ ਪਏ ਸਨ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਰੋੜੇ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਚੁੱਕ ਕੇ ਘੜੇ ਵਿਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੇ । ਘੜੇ ਦਾ ਪਾਣੀ ਉੱਪਰ ਆ ਗਿਆ । ਕਾਂ ਨੇ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਤੇ ਬੁਝਾ ਕੇ ਦੂਰ ਉੱਡ ਗਿਆ । ਸਿੱਖਿਆ-ਜਿੱਥੇ ਚਾਹ ਉੱਥੇ ਰਾਹ ।
ਜਾਂ ਲੋੜ ਕਾਢ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ ।

3. ਕਾਂ ਤੇ ਲੂੰਬੜੀ

ਇਕ ਵਾਰੀ ਇਕ ਲੂੰਬੜੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਭੁੱਖ ਲੱਗੀ । ਭੋਜਨ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿਚ ਉਹ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਗਈ, ਪਰ ਕਿਤਿਓਂ ਵੀ ਕੁੱਝ ਨਾ ਮਿਲਿਆ ਅੰਤ ਨੂੰ ਥੱਕ-ਟੁੱਟ ਕੇ ਉਹ ਇਕ ਰੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਅਰਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਬੈਠ ਗਈ ।

ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਲੂੰਬੜੀ ਨੇ ਉੱਪਰ ਤੱਕਿਆ । ਰੁੱਖ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਉੱਤੇ ਇਕ ਕਾਂ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਨੀਰ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਸੀ ਪਨੀਰ ਵਲ ਵੇਖ ਕੇ ਲੂੰਬੜੀ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਮੈਂ ਪਨੀਰ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਕਿਵੇਂ ਖੋਹਵਾਂ । ਅਖ਼ੀਰ ਉਸ ਨੇ ਇਕ ਵਿਉਂਤ ਕੱਢ ਹੀ ਲਈ ।

ਉਸ ਨੇ ਬੜੀ ਚਲਾਕੀ ਤੇ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਅਵਾਜ਼ ‘ ਨਾਲ ਕਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਕਾਂ ਰਾਜੇ ! ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਪੰਛੀ ਹੈਂ । ਤੇਰੀ ਅਵਾਜ਼ ਬੜੀ ਸੁਰੀਲੀ ਹੈ । ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਤੇਰਾ ਇਕ ਗੀਤ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ । ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਗੀਤ ਸੁਣਾ ।” ਕਾਂ ਲੂੰਬੜੀ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਾਮਦ ਸੁਣ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਫੁੱਲ ਗਿਆ । ਉਸ ਨੇ ਜਿਉਂ ਹੀ ਗਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹਿਆ, ਪਨੀਰ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚੋਂ ਹੇਠਾਂ ਡਿਗ ਪਿਆ । ਲੂੰਬੜੀ ਨੇ ਇਕ-ਦਮ ਟੁਕੜੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕਿਆ ਤੇ ਖਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰਾਹ ਤੁਰਦੀ ਬਣੀ 1 ਕਾਂ ਵਿਚਾਰਾ ਉਸ ਵਲ ਵੇਖਦਾ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ ।
ਸਿੱਖਿਆ-ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਾਮਦ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ |

4. ਸ਼ੇਰ ਤੇ ਚੂਹੀ

ਗਰਮੀ ਦੀ ਰੁੱਤ ਸੀ । ਇਕ ਸ਼ੇਰ ਦਰੱਖ਼ਤ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਸੀ ਲਾਗੇ ਹੀਂ ਇਕ ਖੁੱਡ ਵਿਚ ਇਕ ਚੂਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ । ਉਹ ਆਪਣੀ ਖੁੱਡ ਵਿਚੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈ ਤੇ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਉੱਪਰ ਕੁੱਦਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਅੱਖ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਈ । ਉਸ ਨੂੰ ਬੜਾ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ । ਉਸ ਨੇ ਚੂਹੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹਿਆ ਪਰ ਚੂਹੀ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਭੁੱਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ; ਉਸ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ । ਸਮਾਂ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਦਾ ਬਦਲਾ ਜ਼ਰੂਰ ਚੁਕਾਵੇਗੀ । ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਤਰਸ ਖਾਧਾ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ।

ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਸ਼ੇਰ ਇਕ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਗਿਆ । ਉਸ ਨੇ ਬਥੇਰੇ ਹੱਥ-ਪੈਰ ਮਾਰੇਂ, ਪਰ ਵਿਅਰਥ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੀ ਗਰਜਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ।ਉਸ ਦੀ ਗਰਜ ਚੂਹੀ ਨੇ ਸੁਣੀ । ਚੂਹੀ ਇਕਦਮ ਸ਼ੇਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਜਾਲ ਨੂੰ ਕੱਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਜਾਲ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ । ਸ਼ੇਰ ਨੇ ਚੂਹੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਸਿੱਖਿਆ-ਅੰਤ ਭਲੇ ਦਾ ਭਲਾ ।

5. ਲੂੰਬੜੀ ਤੇ ਅੰਗੂਰ

ਇਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਲੂੰਬੜੀ ਬੜੀ ਭੁੱਖੀ ਸੀ । ਭੁੱਖ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ । ਤੁਰਦੀ-ਫਿਰਦੀ ਉਹ ਇਕ ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚ ਗਈ । ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਅੰਗੂਰਾਂ ਦੀ ਵੇਲ ਦੇਖੀ । ਉਸ ਨਾਲ ਲਮਕਦੇ ਅੰਗੂਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਆਇਆ ਅੰਗੂਰ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਸਨ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ ਕਿ ਅੰਗੂਰ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ |

ਉਸ ਨੇ ਅੰਗੂਰ ਖਾਣ ਲਈ ਉੱਛਲਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ । ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਅੰਗੁਰਾਂ ਤਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਸਕੀ । ਉਸ ਨੇ ਅੰਗੂਰ ਖਾਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ । ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਅੰਗੂਰ ਨਹੀਂ ਖਾਣੇ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਖੱਟੇ ਹਨ । ਜੇ ਮੈਂ ਇਹ ਖਾਵਾਂਗੀ, ਤਾਂ ਬਿਮਾਰ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗੀ।”
ਸਿੱਖਿਆ-ਹੱਥ ਨਾ ਅੱਪੜੇ, ਬੂਹ ਕੌੜੀ ।

ਵਿਸਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ

1. ਡੰਡੀ-(।) – ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਧਾਰਨ ਵਾਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਪੂਰਨ ਠਹਿਰਾਓ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ
(ਉ) ਬਲਜੀਤ ਮੇਰਾ ਭਰਾ ਹੈ ।
(ਅ) ਮੈਂ ਘਰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ।
(ਈ) ਮੈਂ ਹਾਕੀ ਖੇਡਦਾ ਹਾਂ ।

2. ਪ੍ਰਸ਼ਨਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ-(?)-ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ; ਜਿਵੇਂ-
(ਉ) ਤੇਰਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ ?
(ਅ) ਤੂੰ ਦਵਾਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਖਾਧੀ ?
(ਈ) ਕੀ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਪਾਠ ਯਾਦ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ?

3. ਵਿਸਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ-(!)-ਇਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਗਮੀ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਤੇ ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਜਿਵੇਂ-
ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਸਮੇਂ-ਓਇ ਕਾਕਾ ! ਇਧਰ ਆ ।
ਹੈਰਾਨੀ, ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਤੇ ਗ਼ਮੀ ਭਰੇ ਵਾਕ-ਅੰਸ਼ਾਂ ਤੇ ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ; ਜਿਵੇਂ
(ਉ) ਸ਼ਾਬਾਸ਼ !
(ਅ) ਵਾਹ ! ਕਮਾਲ ਹੋ ਗਿਆ :
(ਇ) ਹੈਂ ! ਤੂੰ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਿਆ !
(ਸ) ਹਾਏ !

4. ਕਾਮਾ-,-ਕਾਮਾ (,) ਉੱਥੇ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਡੰਡੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਠਹਿਰਾਓ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ; ਜਿਵੇਂ
(ੳ) ਉਹ ਮੁੰਡਾ, ਜੋ ਬਿਮਾਰ ਹੈ, ਅੱਜ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ।
(ਅ) ਮੈਂ ਬਜ਼ਾਰੋਂ ਕਿਤਾਬਾਂ, ਕਾਪੀਆਂ, ਪੈੱਨਸਿਲਾਂ ਤੇ ਸਿਆਹੀ ਲਿਆਂਦੀ ।

5. ਪੁੱਠੇ ਕਾਮੇ ( ”)-ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਹੀ ਹੋਈ ਗੱਲ ਨੂੰ ਇੰਨ-ਬਿੰਨ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ
ਉਸਦੇ ਦੁਆਲੇ ਦੋਹਰੇ ਪੁੱਠੇ ਕਾਮੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ- ਮੈਂ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਅੱਜ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ ।

Punjab State Board PSEB 4th Class Maths Book Solutions Chapter 1 Numbers Revision Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 4 Maths Chapter 1 Numbers Revision Exercise

Question 1.
Write in words :
(a) 598
(b) 608
(c) 328
(d) 999.
Solution:
(a) Five hundred ninety eight.
(b) Six hundred eight.
(c) Three hundred twenty eight.
(d) Nine hundred ninety nine.

Question 2.
Write in numbers (Hindu-Arabic):
(a) two hundred seventy eight
(b) seven hundred ten
(c) four hundred six
(d) eight hundred fourty six.
Solution:
(a) 278
(b) 710
(c) 406
(d) 846.

Question 3.
Write the expanded forms of the numbers given below :
(a) 298
(b) 183
(c) 709
(d) 840.
Solution:
(a) 298 = 200 + 90 + 8
(b) 183 = 100 + 80 + 3
(c) 709 = 700 + 9
(d) 840 = 800 + 40 + 0.

Question 4.
Color the following numbers on Abacus :
(a) 803

Solution:

(b) 999

Solution:

Question 5.
Form all the numbers that can be made by using following digits :
(a) 2, 5, 4
(b) 5, 3, 2
(c) 3, 1, 9
(d) 4, 0, 8
Solution:
(a) 254, 524, 452, 425, 245, 542
(b) 532, 253, 235, 523, 352, 325
(c) 319, 193, 391, 139, 931, 913
(d) 408, 804, 480, 840

Question 6.
Understand and fill in the blanks :
(i)

Solution:

(ii)

Solution:

(iii)

Solution:

Question 7.
Put signs of >, <, = in the blanks :
Solution:
(a) 761 671
(b) 137 106
(c) 115 162
(d) 492 492
(e) 987 989
(f) 134 431
(g) 768 876
(h) 617 617
(i) 146 416
(j) 768 98

Now try to solve the following sums :

Question 8.
Write the largest number from the following numbers :
(a) 96, 279, 961, 899, 99
(b) 163, 894, 534, 106, 119
(c) 764, 895, 564, 381, 678
(d) 161, 37, 153, 275, 891
(e) 800, 190, 700, 861, 199
(f) 221, 448, 868, 88, 992
Solution:
(a) 961
(b) 894
(c) 895
(d) 891
(e) 861
(f) 992.

Question 9.
Write the smallest number from the following numbers : :
(a) 99, 638, 125, 369, 581
(b) 163, 894, 534, 106, 119
(c) 764, 895, 564, 381, 678
(d) 161, 37, 153, 275, 891
(e) 800, 190, 700, 861, 199
(f) 221, 448, 686, 88, 992
Solution:
(a) 99
(b) 106
(c) 381
(d) 37
(e) 190
(f) 88.

Question 10.
Arrange the following numbers in the ascending order :
(a) 269, 781, 683, 453, 239
Solution:
239, 269, 453, 683, 781

(b) 196, 638, 700, 699, 824
Solution:
196, 638, 699, 700, 824

(c) 910, 800, 816, 72, 16
Solution:
16, 72, 800, 816, 910

(d) 361, 482, 469, 756, 29
Solution:
29, 361, 469, 482, 756.

(e) 235, 568, 567, 245, 961
Solution:
235, 245, 567, 568, 961

Question 11.
Arrange the following numbers in the descending order :
(a) 619, 564, 72, 12, 169
Solution:
619, 564, 169, 72, 12

(b) 781, 890, 967, 961, 119
Solution:
967, 961, 890, 781, 119

(c) 543, 650, 790, 798, 260
Solution:
798, 790, 650, 543, 260

(d) 806, 818, 76, 82, 9
Solution:
818, 806, 82, 76, 9

(e) 582, 254, 184, 784, 591
Solution:
784, 591, 582, 254, 184

Question 12.
Understand and fill in the blanks :
(a) 11, 22, 33, 44, …………, …………, …………, ……….
(b) 10, 20, 30, 40, …………, …………, …………, ……….
(c) 44, 48, 52, 56, …………, …………, …………, ……….
(d) 52, 54, 56, 58, …………, …………, …………, ……….
(e) 81, 83, 85, 87, …………, …………, …………, ……….
Solution:
(a) 11, 22, 33, 44, 55, 66, 77, 88
(b) 10, 20, 30, 40, 50, 60, 20, 80
(c) 44, 48, 52, 56, 60, 64, 68, 72
(d) 52, 54, 56, 58, 60, 62, 64, 66
(e) 81, 83, 85, 87, 89, 91, 93, 95

Punjab State Board PSEB 4th Class Punjabi Book Solutions Punjabi Grammar ਵਿਆਕਰਨ Exercise Questions and Answers.

PSEB 4th Class Hindi Punjabi Grammar ਵਿਆਕਰਨ

ਨਾਂਵ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਨਾਂਵ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ:
ਨਾਂਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਥਾਂਵਾਂ ਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਮੁੰਡਾ, ਕੁੜੀ, ਚਿੜੀ, ਕਾਂ, ਪਿੰਡ, ਘੋੜਾ, ਦਰਿਆ, ਮਨਜੀਤ, ਦਿੱਲੀ, ਜਲੰਧਰ, ਸਤਲੁਜ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦ, ਸੋਨਾ, ਮਿੱਟੀ, ਕਣਕ ਆਦਿ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਾਂਵ ਚੁਣੋ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਵੀ ਦੱਸੋ
(ਉ) ਸ਼ੇਰ ਜੰਗਲ ਦਾ ਰਾਜਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ।
(ਅ) ਹਰ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਸੋਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ।
(ਈ) ਨੇਕੀ ਦਾ ਫਲ ਮਿੱਠਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
(ਸ) ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਤੀਹ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਬੈਠੇ ਹਨ ।
(ਹ) ਬਜ਼ਾਰ ਜਾਓ ਤੇ ਸਰੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਲਿਆਓ ।
ਉੱਤਰ:
(ੳ) ਸ਼ੇਰ, ਜੰਗਲ, ਰਾਜਾ ।
(ਆ) ਚੀਜ਼, ਸੋਨਾ ।
(ਬ) ਨੇਕੀ, ਫਲ ।
(ਸ) ਜਮਾਤ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ।
(ਹ) ਬਜ਼ਾਰ, ਸਰੋਂ, ਤੇਲ ।

ਲਿੰਗ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਲਿੰਗ ਕੀ ਹੈ ? ਇਹ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂ ਅਤੇ ਲੱਛਣ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ:
ਲਿੰਗ ਕੀ ਹੈ ?-ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਪੁਰਖਵਾਚਕ ਜਾਂ ਇਸਤਰੀਵਾਚਕ ਭਾਵ ਉਸ ਦਾ ਲਿੰਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
(ਉ) ਪੁਲਿੰਗ-ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਪੁਰਖਵਾਚਕ (ਨਰ) ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ, ਉਹ “ਪੁਲਿੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ; ਜਿਵੇਂ-ਮੁੰਡਾ, ਆਦਮੀ, ਚਿੜਾ, ਕਬੂਤਰ, ਬਿੱਲਾ, ਮਾਸੜ, ਚਾਚਾ, ਭਰਾ, ਗਧਾ, ਪਹਾੜ ਆਦਿ ।
(ਅ) ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ-ਜਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦ ਇਸਤਰੀਵਾਚਕ ਮਦੀਨ ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ, ਉਹ “ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ , ਜਿਵੇਂ-ਕੁੜੀ, ਤੀਵੀਂ, ਘੋੜੀ, ਚਿੜੀ, ਕਬੂਤਰੀ, ਬਿੱਲੀ, ਮਾਸੀ, ਚਾਚੀ, ਭੈਣ, ਧੀ, ਪਹਾੜੀ, ਗੱਡੀ, ਛਤਰੀ ।

ਪੁਲਿੰਗ ਅਤੇ  ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਸ਼ਬਦ

ਪੁਲਿੰਗ – ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ
ਕਬੂਤਰ – ਕਬੂਤਰੀ
ਬਾਂਦਰ – ਬਾਂਦਰੀ
ਬਾਹਮਣ – ਬਾਹਮਣੀ
ਘੁਮਿਆਰ – ਘੁਮਿਆਰੀ
ਹਿਰਨ – ਹਿਰਨੀ
ਠੇਕੇਦਾਰ – ਠੇਕੇਦਾਰਨੀ
ਬਾਜ਼ੀਗਰ – ਬਾਜ਼ੀਗਰਨੀ
ਮੋਰ – ਮੋਰਨੀ
ਸਰਾਫ਼ – ਸਰਾਫ਼ਣੀ
ਰਿੱਛ – ਗਿੱਛਣੀ
ਸੱਪ – ਸੱਪਣੀ
ਮਹੰਤ – ਮਹੰਤਣੀ
ਕੁੜਮ – ਕੁੜਮਣੀ
ਪਾਠਕ – ਪਾਠਕਾ
ਲੇਖਕ – ਲੇਖਕਾ
ਉਪਦੇਸ਼ਕ – ਉਪਦੇਸ਼ਕਾ
ਮਾਸਟਰ – ਮਾਸਟਰਾਣੀ
ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰ – ਪ੍ਰੋਫ਼ੈਸਰਾਣੀ
ਮੁਗ਼ਲ – ਮੁਗਲਾਣੀ
ਬਾਲ – ਬਾਲੜੀ
ਖੰਭ – ਖੰਭੜੀ
ਸੂਤ – ਸੂਤੜੀ
ਮਾਮਾ – ਮਾਮੀ
ਭੁੱਖਾ – ਭੁੱਖੀ
ਪਠੋਰਾ – ਪਠੋਰੀ
ਕਿਰਲਾ – ਕਿਰਲੀ
ਝੋਟਾ – ਮੱਝ, ਝੋਟੀ
ਦੇਵਤਾ – ਦੇਵੀ
ਮੱਛ – ਮੱਛੀ
ਪਹਾੜ – ਪਹਾੜੀ
ਗਲਾਸ – ਗਲਾਸੀ
ਬੱਦਲ – ਬੱਦਲੀ
ਨੰਬਰਦਾਰ – ਨੰਬਰਦਾਰਨੀ
ਸ਼ੇਰ – ਸ਼ੇਰਨੀ
ਊਠ – ਊਠਣੀ
ਵਕੀਲ – ਵਕੀਲਣੀ
ਸ਼ਾਹ – ਸ਼ਾਹਣੀ
ਰਾਗ – ਰਾਗਣੀ
ਉਸਤਾਦ – ਉਸਤਾਦਣੀ
ਬਿੱਲਾ – ਬਿੱਲੀ
ਅਧਿਆਪਕ – ਅਧਿਆਪਕਾ
ਸੇਵਕ – ਸੇਵਕਾ
ਦਿਓਰ – ਦਿਓਰਾਣੀ
ਜੇਟ – ਜਿਠਾਣੀ
ਪ੍ਰੋਹਤ – ਪ੍ਰੋਹਤਾਣੀ
ਢੋਲ – ਢੋਲਕੀ
ਢੋਲ – ਡੋਲਕੀ
ਚੰਮ – ਚਮੜੀ
ਦਾਦਾ – ਦਾਦੀ
ਵੱਛੀ – ਕੁੱਤਾ
ਕੁੱਤੀ – ਘੋੜੀ
ਘੋੜਾ – ਘੋੜੀ
ਖੋਤਾ – ਖੋਤੀ
ਬਾਟਾ – ਬਾਟੀ
ਚਰਖਾ – ਚਰਖੀ
ਕਸੇਰਾ – ਕਸੇਰਨ
ਭਠਿਆਰਾ – ਭਠਿਆਰਨ
ਹਤਿਆਰਾ – ਹਤਿਆਰਨ
ਸੰਢਾ -‘ ਸੰਢੀ
ਪੂਰਬੀਆ – ਪੂਰਬਣ
ਪਹਾੜੀਆ – ਪਹਾੜਨ
ਕਸ਼ਮੀਰੀਆ – ਕਸ਼ਮੀਰ
ਗਿਆਨੀ – ਗਿਆਨਣ
ਧੋਬੀ – ਧੋਬਣ
ਕਸਾਈ – ਕਸਾਇਣ
ਅਰਾਈਂ – ਅਰਾਇਣ
ਖਿਡਾਰੀ – ਖਿਡਾਰਨ
ਪਟਵਾਰੀ – ਪਟਵਾਰਨ
ਚੌਧਰੀ – ਚੌਧਰਾਣੀ
ਪੇਂਡੂ, ਪੇਂਛਣ – ਪੇਂਡੂਆਣੀ
ਜਵਾਈ – ਧੀ
ਨਰ – ਮਾਦਾ
ਮਿੱਤਰ – ਸਹੇਲੀ
ਲਾੜਾ – ਵਹੁਟੀ
ਦਿਅਹੁਰਾ – ਦਦ੍ਹੇਸ
ਦੇਵ, ਦਿਓ – ਪਰੀ
ਰਾਜਾ – ਰਾਣੀ
ਭੂਤ – ਚੁੜੇਲ
ਗੱਭਰੂ – ਮੁਟਿਆਰ
ਭਰਾ – ਭੈਣ, ਭਰਜਾਈ
ਪੁੱਤਰ – ਪੁੱਤਰੀ
ਜਵਾਈ, ਪੁੱਤਰ – ਧੀ, ਨੂੰਹ
ਫੁੱਫੜ – ਭੂਆ
ਨਣਦੋਈਆ – ਨਨਾਣ

ਮੱਖ – ਮੱਖੀ
ਪੱਗੜ – ਪਗੜੀ
ਵਪਾਰੀ – ਵਪਾਰਨ
ਸਪੇਰਾ – ਸਪੇਨ
ਵਣਜਾਰਾ – ਵਣਜਾਨ
ਗੱਡਾ – ਗੱਡੀ
ਲਾਹੌਰੀਆ – ਲਾਹੌਰਨ
ਪੋਠੋਹਾਰੀਆ – ਪੋਠੋਹਾਰਨ
ਦੁਆਬੀਆ – ਦੁਆਬਣ
ਪੰਜਾਬੀ – ਪੰਜਾਬਣ
ਮਾਛੀ – ਮਾਛਣ
ਸੁਦਾਈ – ਸੁਦਾਇਣ
ਈਸਾਈ – ਈਸਾਇਣ
ਹਲਵਾਈ – ਹਲਵਾਇਣ
ਜੁਆਰੀਆ – ਜੁਆਰਨ
ਲਿਖਾਰੀ – ਲਿਖਾਰਨ
ਸਾਂਸੀ – ਸਾਂਸਿਆਣੀ (ਸੈੱਸਣ)
ਪਾਦਰੀ – ਪਾਦਰਿਆਣੀ
ਹਿੰਦੂਹਿੰਦਵਾਣੀ, ਹਿੰਦਣੀ
ਵਰ – ਕੰਨਿਆ
ਫੁਠਿਅਹੁਰਾ – ਫੁਟ੍ਰੇਸ
ਨਵਾਬ – ਬੇਗਮ
ਖ਼ਸਮ – ਰੰਨ
ਪਿਓ – ਮਾਂ
ਪਿਤਾਂ – ਮਾਤਾ
ਪੁਰਖ – ਇਸਤਰੀ
ਆਦਮੀ – ਤੀਵੀਂ
ਸਾਲਾ – ਸਾਲੇਹਾਰ
ਸਾਲਾ, ਸਾਂਢੂ · ਸਾਲੀ
‘ਭਰਾ, ਭਣਵੱਈਆ – ਭੈਣ
ਮਾਸੜ – ਮਾਸੀ
ਸੋਟਾ – ਸੋਟੀ
ਤੱਕੜ – ਤੱਕੜੀ
ਛਤਰ – ਛਤਰੀ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਲਿੰਗ ਬਦਲੋ-
ਦਾਦਾ, ਵੱਛਾ, ਪਟਵਾਰੀ, ਤੱਕੜੀ, ਸਾਲਾ ।
ਉੱਤਰ:
ਦਾਦੀ, ਵੱਛੀ, ਪਟਵਾਰਨ, ਤੱਕੜ, ਸਾਲੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਲਿੰਗ ਬਦਲੋਮੱਝ, ਪਹਾੜ, ਗੱਭਰੂ, ਭਰਾ, ਚਾਚਾ, ਮਾਂ ।
ਉੱਤਰ;
ਝੋਟਾ, ਪਹਾੜੀ, ਮੁਟਿਆਰ, ਭੈਣ, ਚਾਚੀ, ਪਿਓ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਲਿੰਗ ਬਦਲੋ-
ਮਾਮਾ, ਮਰਦ, ਲਾੜਾ, ਮਿੱਤਰ, ਬਾਲਕ, ਗੱਭਰੂ, ਖੰਭ ।
ਉੱਤਰ:
ਮਾਮੀ, ਜ਼ਨਾਨੀ, ਲਾੜੀ, ਸਹੇਲੀ, ਬਾਲਿਕਾ, ਮੁਟਿਆਰ, ਖੰਭੜੀ ।

ਵਚਨ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
‘ਵਚਨ ਕਿਸ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ ? ਇਹ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ? ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸਹਿਤ ਦੱਸੋ ।
ਉੱਤਰ:
ਇਕ ਜਾਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜਾਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਰੂਪ ਉਸ ਦਾ ਵਚਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਵਚਨ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ-ਇਕ-ਵਚਨ ਤੇ ਬਹੁ-ਵਚਨ ।

(ੳ) ਇਕ-ਵਚਨ-ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਰੂਪ ਕਿਸੇ ਇਕ ਚੀਜ਼, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਜਾਂ ਕਿਰਿਆ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ-ਵਚਨ ਆਖਦੇ ਹਨ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ : ਸਧਾਰਨ ਤੇ ਸੰਬੰਧਕੀ । ਇਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਾਕਾਂ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹਨ-

(ਉ) ਤੇਰਾ ਮੁੰਡਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ?
(“ਮੁੰਡਾ ਇਕ-ਵਚਨ ਸਧਾਰਨ ਰੂਪ) ,

(ਅ) ਤੇਰੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ ।
(‘ਮੁੰਡੇ’ ਇਕ-ਵਚਨ ਸੰਬੰਧਕੀ ਰੂਪ)

(ਅ) ਬਹੁ-ਬਚਨ-ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਜਿਹੜਾ ਰੂਪ ਇਕ ਤੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਜਾਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਆਖਦੇ ਹਨ । ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਸ ਦੇ ਵੀ ਦੋ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ-ਸਧਾਰਨ ਤੇ ਸੰਬੰਧਕੀ । ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਰੂਪ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਾਕਾਂ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹਨ-

(ੳ) ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਮੁੰਡੇ ਹਨ ।
(“ਮੁੰਡੇ ਬਹੁ-ਵਚਨ, ਸਧਾਰਨ ਰੂਪ)

(ਆ) ਉਸ ਦੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੇ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ
(“ਮੁੰਡਿਆਂ ਬਹੁ-ਵਚਨ, ਸੰਬੰਧਕੀ ਰੂਪ)

ਉਪਰੋਕਤ ਵਾਕਾਂ ਤੋਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਕ-ਵਚਨ ਤੇ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਦੇ ਦੋ-ਦੋ ਰੂਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ । ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸਧਾਰਨ ਰੂਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜਾ ਸੰਬੰਧਕੀ । ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਕ ਦਾ, ਦੇ, ਦੀਆਂ, ਨੇ, ਨੂੰ, ਲਈ, ਖ਼ਾਤਰ, ਤੋਂ ਆਦਿ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਬੰਧਕੀ ਰੂਪ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ ।

ਨੋਟ-ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕਵਚਨ ਤੇ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਬਦਲਣ ਦੇ ਇਹੋ ਤਰੀਕੇ ਹੀ ਸਿੱਖਣੇ ਤੇ ਸਿਖਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਇਕ-ਵਚਨ ਤੇ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਦੇ ਦੋ-ਦੋ ਰੂਪ ਹੀ ਲਿਖਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ।

ਹੇਠਾਂ ਦੇਖੋ ਵਚਨ-ਬਦਲੀ ਦੇ ਕੁਝ ਨਿਯਮ

(1) ਜੇਕਰ ਪੁਲਿੰਗ-ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਕੰਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਇਕ-ਵਚਨ ਤੇ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਦੇ ਰੂਪ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ-

ਉੱਪਰਲੇ ਨੇਮ ਦਾ ਉਲੰਘਣ-ਕਈ ਕੰਨਾ-ਅੰਤ ਵਾਲੇ ਪੁਲਿੰਗ ‘ਨਾਂਵ’ ਅਜਿਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕ-ਵਚਨ – ਅਤੇ ਬਹੁ-ਬਚਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਇੱਕੋ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ;
ਜਿਵੇਂ-

(ੳ) ਸਤਲੁਜ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਇਕ ਦਰਿਆ ਹੈ (ਇਕ-ਵਚਨ)
ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪੰਜ ਦਰਿਆ ਹਨ । (ਬਹੁ-ਵਚਨ)

(ਅ) ਉਸ ਦਾ ਇਕ ਭਰਾ ਹੈ । (ਇਕ-ਵਚਨ)
ਮੇਰੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਹਨ : (ਬਹੁ-ਵਚਨ)

(2) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੁਲਿੰਗ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਕੰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਕ-ਵਚਨ ਤੇ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਰੂਪ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ-

(3) ਕਈ ਪੁਲਿੰਗ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਇਕ-ਵਚਨ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਵਿਚ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ; ਜਿਵੇਂ ਦਾਦਕੇ, ਨਾਨਕੇ, ‘ਮਾਪੇ ।

(4) ਜੇਕਰ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਬਿਹਾਰੀ ਦੁਲੈਂਕੜ ਹੋੜਾ , ਜਾਂ ਕਨੌੜਾ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਕ-ਵਚਨ ਤੇ ਬਹੁ-ਬਚਨ ਰੂਪ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ‘ਆਂ’ ਦਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

(5) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਮੁਕਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁ-ਵਚਨ ਕੰਨਾ ਤੇ ਬਿੰਦੀ ਵਧਾਉਣ ਨਾਲ ਬਣਦਾ ਹੈ ; ਜਿਵੇਂ-

(6) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਇਸਤਰੀ ਲਿੰਗ ਨਾਂਵਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਕੰਨਾ ਜਾਂ ਕੰਨਾ ਬਿੰਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ ‘ਵਾਂ ਵਧਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ; ਜਿਵੇਂ-

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਵਚਨ ਬਦਲੋ-
(ਉ) ਦੁਆ, ਪੋਥੀ, ਵਸਤੂ, ਬਿੱਲੀ, ਗਾਂ, ਹਵਾ ।
(ਅ) ਕਿੱਕਰ, ਖੂੰਡਾ, ਲੀਰ, ਖੇਡ, ਮੇਰਾ, ਸਵਰਗ ।
(ਏ) ਨਹੁੰ, ਸਹੁ, ਹਨੇਰਾ, ਹਨੇਰੀ, ਆਦਮੀ, ਗੱਡੀ ।
ਉੱਤਰ:

Punjab State Board PSEB 4th Class Punjabi Book Solutions Chapter 21 ਪਤੰਗ ਚੜਾਈਏ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 4 Punjabi Chapter 21 ਪਤੰਗ ਚੜਾਈਏ

ਕਾਵਿ-ਟੋਟਿਆਂ ਦੇ ਸਰਲ ਅਰਥ

(ੳ) ਆਓ ਬੇਲੀਓ ……. ਖੂਬ ਲੜਾਈਏ ।
ਸਰਲ ਅਰਥ-ਆਓ ਮਿੱਤਰੋ, ਅਸੀਂ ਪਤੰਗ ਚੜ੍ਹਾਈਏ ਤੇ ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਬਸੰਤ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਨੂੰ ਮਨਾਈਏ । ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਨੇ ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਹੱਸਣਾ ਤੇ ਗਾਉਣਾ ਹੈ । ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਪਤੰਗ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਹੈ । ਆਓ, ਪਤੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ-ਪੱਕੀਆਂ ਡੋਰਾਂ ਖਿੱਚ ਕੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਖੂਬ ਪੇਚੇ ਲੜਾਈਏ ।

(ਅ) ਆਓ ਬੇਲੀਓ ……… ਉੱਡ ਜਾਈਏ ।
ਸਰਲ ਅਰਥ-ਆਓ ਮਿੱਤਰੋ, ਅਸੀਂ ਰਲ ਕੇ ਪਤੰਗ ਚੜ੍ਹਾਈਏ । ਅਸੀਂ ਹਰੀਆਂ-ਪੀਲੀਆਂ ਤੇ ਲਾਲ ਪਤੰਗਾਂ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾਈਏ । ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਿੰਨ-ਭਿੰਨ ਰੰਗਾਂ ਨੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ | ਆਓ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਪਤੰਗਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਅਕਾਂਸ਼ ਵਿਚ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉੱਡ ਚੱਲੀਏ ।

(ਇ) ਆਓ ਬੇਲੀਓ …… ਹੱਸੀਏ ਗਾਈਏ । ਸਰਲ ਅਰਥ-ਆਓ ਮਿੱਥ੍ਰੋ, ਅਸੀਂ ਰਲ ਕੇ ਪਤੰਗ ਉਡਾਈਏ । ਬਸੰਤ, ਪਤੰਗਾਂ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ । ਇਸ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਨਾ ਬਹੁਤਾ ਪਾਲਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਗਰਮੀ ਲਗਦੀ ਹੈ | ਆਓ ਅਸੀਂ ਵੀ ਬਸੰਤ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗੂ ਖਿੜ-ਖਿੜ ਕੇ ਹੱਸੀਏ ਤੇ ਗਾਈਏ ।

(ਸ) ਆਓ ਬੇਲੀਓ …….. ਬਸੰਤ ਮਨਾਈਏ ।
ਸਰਲ ਅਰਥ-ਆਓ ਮਿੱਤਰੋ, ਅਸੀਂ ਰਲ ਕੇ ਪਤੰਗ ਉਡਾਈਏ । ਦੇਖੋ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਮੇਲੇ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ । ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਦਰਿਆ ਵਗਦੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ | ਆਓ, ਅਸੀਂ ਵੀ ਸਰੋਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਟਹਿਕੀਏ ਤੇ ਮਹਿਕਾਂ ਵੰਡਦੇ ਜਾਈਏ । ਇਸ ਵਿਚ ਅਸੀਂ ਸਭ ਰਲ ਕੇ ਪਤੰਗ ਉਡਾਈਏ ।

ਬਹੁਤ ਸੰਖੇਪ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਆਓ ਬੇਲੀਓ ਪਤੰਗ ਚੜਾਈਏ
ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਬਸੰਤ ਮਨਾਈਏ ।
ਆਪਾਂ ਮਿਲ-ਜੁਲ ਕੇ ਹੱਸਣਾ ਗਾਉਣਾ
ਵਿਚ ਮੈਦਾਨ ਪਤੰਗ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ।
ਕੱਚੀਆਂ-ਪੱਕੀਆਂ ਡੋਰਾਂ ਖਿੱਚ-ਖਿੱਚ
ਪੇਚੇ ਖੂਬ ਲੜਾਈਏ ।
ਆਓ ਬੇਲੀਓ ਪਤੰਗ ਚੜ੍ਹਾਈਏ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਕੀ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ?
2. ਬਸੰਤ ਨੂੰ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ?
3. ਪਤੰਗ ਕਿੱਥੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਹੈ ?
4. ਪੇਚੇ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ?
5. “ਪਤੰਗ ਚੜ੍ਹਾਈਏਂ ਗੀਤ ਦੀਆਂ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਸਤਰਾਂ ਜ਼ਬਾਨੀ ਲਿਖੋ ।

ਉੱਤਰ:

1. ਪਤੰਗ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ।
2. ਬਸੰਤ ਨੂੰ ਪਤੰਗ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ।
3. ਪਤੰਗ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਹੈ ।
4. ਪਤੰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਕੱਚੀਆਂ-ਪੱਕੀਆਂ ਡੋਰਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ-ਖਿੱਚ ਕੇ ।
5. ਨੋਟ-ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਲਿਖੋ ।

2. ਹਰੀਆਂ-ਪੀਲੀਆਂ ਲਾਲ ਪਤੰਗਾਂ ।
ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਬਣਾਈ ਰੰਗਾਂ ।
ਵਿਚ ਅਕਾਸ਼ੀ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗੂੰ ਆਪਾਂ ਵੀ ਉੱਡ ਜਾਈਏ ।
ਆਓ ਬੇਲੀਓ ਪਤੰਗ ਚੜ੍ਹਾਈਏ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਪਤੰਗਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਹਨ ?
2. ਰੰਗਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ?
3. ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ:

1. ‘ਪਤੰਗਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਹਰੇ-ਪੀਲੇ ਹਨ ।
2. ਰੰਗਾਂ ਨੇ ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਬਣਾਈ ਹੈ ।
3. ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਅਕਾਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਉੱਡਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ।

3. ਪਤੰਗਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਨਿਰਾਲਾ
ਨਾ ਗਰਮੀ ਨਾ ਲੱਗੇ ਪਾਲਾ ।
ਸੁੰਦਰ-ਸੋਹਣੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗੂੰ
ਖਿੜ-ਖਿੜ ਹੱਸੀਏ ਗਾਈਏ ।
ਆਓ ਬੇਲੀਓ ਪਤੰਗ ਚੜ੍ਹਾਈਏ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਨਿਰਾਲਾ ਤਿਉਹਾਰ ਕਿਹੜਾ ਹੈ ?
2. ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮੇਂ ਮੌਸਮ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ ?
3. ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਸਣ-ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਪਤੰਗਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਨਿਰਾਲਾ ਹੈ ।
2. ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਨਾਂ ਬਹੁਤੀ ਗਰਮੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਬਹੁਤਾ ਪਾਲਾ ।
3. ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਹੱਸਣ-ਗਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ।

4. ਬਸੰਤ-ਰੁੱਤ ਦੇ ਮੇਲੇ ਲੱਗਦੇ
ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਦਰਿਆ ਨੇ ਵਗਦੇ ।
ਟਹਿਕੀਏ ਸਰੋਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗੂੰ
ਮਹਿਕਾਂ ਵੰਡਦੇ ਜਾਈਏ ।
ਆਓ ਬੇਲੀਓ ਪਤੰਗ ਚੜਾਈਏ
ਰਲ-ਮਿਲ ਕੇ ਬਸੰਤ ਮਨਾਈਏ ।
ਆਓ ਬੇਲੀਓ ਪਤੰਗ ਚੜਾਈਏ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਮੇਲੇ ਕਾਹਦੇ ਲਗਦੇ ਹਨ ?
2. ਦਰਿਆ ਕਾਹਦੇ ਵਗਦੇ ਹਨ ?
3. ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਹਿਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਮੇਲੇ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਦੇ ਲਗਦੇ ਹਨ ।
2. ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਦਰਿਆ ਵਗਦੇ ਹਨ ।
3. ਸਰੋਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਟਹਿਕਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ।

ਪਾਠ-ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਪਤੰਗ ਕਿਸ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਚੜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ:
ਪਤੰਗ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਚੜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਦੀ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ:
ਅਸਮਾਨਾਂ ਵਿਚ ਰੰਗ-ਬਰੰਗੇ ਪਤੰਗਾਂ ਦੇ ਉੱਡਣ ਨਾਲ ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਬਣਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਬੱਚੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਉੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ:
ਬੱਚੇ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਪੰਛੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉੱਡਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਪਤੰਗਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮੇਂ ਮੌਸਮ ਕਿਹੋ| ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ:
ਪਤੰਗਾਂ ਦੇ ਤਿਉਹਾਰ ਸਮੇਂ ਬਸੰਤ ਰੁੱਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਨਾ ਬਹੁਤੀ ਗਰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਬਹੁਤਾ ਪਾਲਾ ॥

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
………… ਪਤੰਗਾਂ,
………. ਰੰਗਾਂ ।
ਉੱਤਰ:
ਹਰੀਆਂ, ਪੀਲੀਆਂ, ਲਾਲ ਪਤੰਗਾਂ ।
ਸਤਰੰਗੀ ਪੀਂਘ ਬਣਾਈ ਰੰਗਾਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਓ-

ਉੱਤਰ:

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਰਚਨਾਤਮਕ ਕਿਰਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਖ਼ਾਲੀ ਖ਼ਾਨੇ ਭਰੋ-

ਉੱਤਰ:

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਲਾਊਡ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਘੱਟ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਰਪੰਚ ਨੂੰ ਇਕ ਬੇਨਤੀ-ਪੱਤਰ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ:

ਸੇਵਾ ਵਿਖੇ

ਸਰਪੰਚ ਸਾਹਿਬ,
ਪਿੰਡ ਲੰਮੇ,
ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ।

ਸ੍ਰੀ ਮਾਨ ਜੀ,

ਸਨਿਮਰ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ-ਕਲ੍ਹ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਇਮਤਿਹਾਨ ਚਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਿੰਡ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਥਾਨ ਵਿਚ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਵੱਜਦੇ ਲਾਊਡ-ਸਪੀਕਰਾਂ ਤੋਂ ਆ ਰਹੀ ਉੱਚੀ ਅਵਾਜ਼ ਸਭ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਵਿਘਨ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿਚ ਮਨ ਟਿਕਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ । ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਆਉਂਦੀ ਅਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ।

               ਧੰਨਵਾਦ ਸਹਿਤ ।

ਆਪ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਪਾਤਰ,
ਰਾਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ।
6 ਮਾਰਚ, 2018 ਸਪੁੱਤਰ ਮੰਗਤ ਰਾਮ ॥

Punjab State Board PSEB 4th Class Punjabi Book Solutions Chapter 20 ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਮੁੱਲ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 4 Punjabi Chapter 20 ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਮੁੱਲ

ਪਾਠ-ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ਕੌਣ ਸਨ ?
ਉੱਤਰ:
ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ਸਾਡੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਘੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਨ।’

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ਜੀ ਨੇ ਭਿਖਾਰੀ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਕਿੰਨੇ ਰੁਪਏ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ?
ਉੱਤਰ:
ਈਸ਼ਵਰ ਚੰਦਰ ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ਜੀ ਨੇ ਭਿਖਾਰੀ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਇਕ ਰੁਪਇਆ ਦੇਣ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਭਿਖਾਰੀ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਉਸ ਰੁਪਏ ਨੂੰ ਕਿੰਵ ਖ਼ਰਚਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ?
ਉੱਤਰ:
ਭਿਖਾਰੀ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਇਕ ਰੁਪਏ ਵਿਚੋਂ ਅੱਠ ਆਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੇਗਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਹ ਚੌਲ ਲੈ ਆਵੇਗੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਦਿਨ ਨਿਕਲ ਜਾਣਗੇ । ਬਾਕੀ ਦੇ ਅੱਠ ਆਨਿਆਂ ਦੀ ਉਹ ਮੂੰਗਫਲੀ ਲੈ ਕੇ ਛਾਬੜੀ ਲਾ ਲਵੇਗਾ । ਇਸ ਵਿਚੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੀ ਉਹ ਹੋਰ ਮੂੰਗਫਲੀ ਲੈ ਕੇ ਵੇਚੇਗਾ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਚੱਲ ਪਵੇਗਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਦੁਕਾਨ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ਜੀ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ?
ਉੱਤਰ:
ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ਜੀ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਹੀ ਭਿਖਾਰੀ ਮੁੰਡਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਜ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕ ਰੁਪਇਆ ਦਿੱਤਾ ਸੀ । ਹੁਣ ਉਹ ਇਕ ਦੁਕਾਨ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ |

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ਜੀ ਨੂੰ ਕੀ ਦੇਣਾ ਚਾਹਿਆ ?
ਉੱਤਰ:
ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ਜੀ ਨੂੰ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਇਆ ਦੇਣਾ ਚਾਹਿਆ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ਜੀ ਨੇ ਰੁਪਏ ਕੀ ਕਹਿ ਭੂ ਕੇ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ?
ਉੱਤਰ:
ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲੋੜਵੰਦ ਇਨਸਾਨ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਬੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਠੀਕ ਸ਼ਬਦ ਚੁਣ ਕੇ ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ-
(ਖੁਸ਼ੀ, ਸਹਾਇਤਾ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਚਮਕ, ਗਰੀਬੀ )
(ੳ) ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਨੈਣ-ਪਰਾਣ ਤਾਂ ਸਬੂਤੇ ਸਨ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਬੜਾ …………. ਸੀ ।
(ਅ) ਮੁੰਡੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ …………. ਆ ਗਈ ।
(ਇ) ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ……….. ਦਾ ਮਖੌਲ ਤਾਂ ਨਾ ਉਡਾਓ ।
(ਸ) ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ਜੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਅਕਹਿ …………. ਸੀ ।
(ਹ) ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਲੋੜਵੰਦ ਇਨਸਾਨ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ …………. ਕਰਨੀ ।
ਉੱਤਰ:
(ੳ) ਮੁੰਡੇ ਦੇ ਨੈਣ-ਪਰਾਣ ਤਾਂ ਸਬੂਤੇ ਸਨ, ਪਰ ਸਰੀਰ ਬੜਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ ।
(ਅ) ਮੁੰਡੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕ ਆ ਗਈ ।
(ਇ) ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦਾ ਮਖੌਲ ਤਾਂ ਨਾ ਉਡਾਓ ।
(ਸ) ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ਜੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਅਕਹਿ ਖੁਸ਼ੀ ਸੀ ।
(ਹ) ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਲੋੜਵੰਦ ਇਨਸਾਨ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸ ਨੇ, ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਹੇ
(ੳ) ‘‘ਬਾਬੂ ਜੀ, ਇਕ ਪੈਸਾ ! ਮੈਂ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਖਾਧਾ ।”
(ਅ) ‘ਜੇ ਭਲਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਚਾਰ ਆਨੇ ਦੇ ਦਿਆਂ, ਫਿਰ ?”
(ਈ) “ਮੇਰੇ ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰ ! ਇਵੇਂ ਹੀ ਕਰੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ।
(ਸ) “ਬਾਬੂ ਜੀ ! ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰ ਕੇ ਜ਼ਰਾ ਇਕ ਮਿੰਟ ਲਈ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਓ ।”
(ਹ) “ ਇਹ ਦੁਕਾਨ, ਇਹ ਰੁਪਈਆ, ਤੇਰੀ । ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਮੁੱਲ ਹੈ ।”
ਉੱਤਰ:
(ੳ) ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਭਿਖਾਰੀ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ਜੀ ਨੂੰ ਕਹੇ ।
(ਅ) ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ਜੀ ਨੇ ਭਿਖਾਰੀ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਕਹੇ ।
(ਇ) ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ਜੀ ਨੇ ਭਿਖਾਰੀ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਕਹੇ ।
(ਸ) ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ‘ ਜੀ ਨੂੰ ਕਹੇ ।
(ਹ) ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਦਿਆ ਸਾਗਰ ਜੀ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਕਹੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਪੜੋ, ਸਮਝੋ ਤੇ ਲਿਖੋ-
ਵਿਦਵਾਨ – ਜਿਸ ਨੇ ਵਿੱਦਿਆ ਪੜੀ ਹੋਵੇ, ਪੰਡਿਤ ।
ਮਖੌਲ – …………
ਠਰੂੰਮਾ – ………..
ਮੁਨਾਫ਼ਾ – ………..
ਅਗਾਂਹ – …………
ਸਤਿਕਾਰ – ……….
ਅਕਹਿ – ………….
ਸਹਾਇਤਾ – …….
ਉੱਤਰ:
ਵਿਦਵਾਨ – ਜਿਸ ਨੇ ਵਿੱਦਿਆ ਪੜੀ ਹੋਵੇ, ਪੰਡਿਤ ।
ਮਖੌਲ – ਮਜ਼ਾਕ, ਹਾਸਾ ।
ਠਰੂੰਮਾ – ਧੀਰਜ, ਟਿਕਾਓ।
ਮੁਨਾਫ਼ਾ – ਲਾਭ, ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੋਣਾ
ਅਗਾਂਹ – ਅੱਗੇ ।
ਸਤਿਕਾਰ – ਇੱਜ਼ਤ, ਆਦਰ ।
ਅਕਹਿ – ਜੋ ਕਿਹਾ ਨਾ ਜਾ ਸਕੇ ।
ਸਹਾਇਤਾ – ਮੱਦਦ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੋ
ਮਿਹਨਤ, ਮਿਹਰਬਾਨੀ, ਲੋੜਵੰਦ, ਸਹਾਇਤਾ, ਰੋਸ਼ਨ, ਅਕਹਿ, ਮੁਨਾਫ਼ਾ 1
ਉੱਤਰ:

1. ਮਿਹਨਤ ਬਹੁਤ ਕੰਮ ਕਰਨਾ)-ਉਸਨੇ ਦਿਨ-ਰਾਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਤੇ ਉਹ ਪਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ।
2. ਮਿਹਰਬਾਨੀ (ਕਿਰਪਾ)-ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਦਿਨ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਦਿਓ ।
3. ਲੋੜਵੰਦ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੋਵੇ)-ਸਾਨੂੰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
4. ਸਹਾਇਤਾ (ਮੱਦਦ)-ਪਿੰਗਲਵਾੜਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਚੱਲਦਾ ਹੈ ।
5. ਰੋਸ਼ਨ (ਚਮਕਾਉਣਾ)-ਉਸ ਨੇ ਉੱਚੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰ ਕੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਰੋਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ।
6. ਅਕਹਿ (ਜਿਸਨੂੰ ਬਿਆਨ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ)ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਅਕਹਿ ਕਸ਼ਟ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ।
7. ਮੁਨਾਫ਼ਾ (ਲਾਭ, ਕਮਾਈ)-ਲੋਹੇ ਦੇ ਵਪਾਰ ਵਿਚ ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਖੂਬ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾਇਆ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11.
ਚਾਹ ਪਾਣੀ ਪਿਆਉਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਇਆ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ । ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਰੁਪਏ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਵਾਪਸ ਕਰ ਦਿੱਤੇ, “ਮੇਰੇ ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰ ! ਇਹ ਰੁਪਈਏ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਰੱਖ । ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਲੋੜਵੰਦ ਇਨਸਾਨ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ । ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਉਦੋਂ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਨਿਭਾਇਆ ਹੈ । ਇਹ ਦੁਕਾਨ, ਇਹ ਰੁਪਈਏ ਤੇਰੀ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਮੁੱਲ ਹੈ ।
ਉਪਰੋਕਤ ਪੈਰੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਓ-

1. ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੇਣੇ ਚਾਹੇ ?
2. “ਮੇਰੇ ਚੰਗੇ ਪੁੱਤਰ’ ਸ਼ਬਦ ਕਿਸ ਨੇ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਹੇ ?
3. ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਜੀ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ?
4. ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਜੀ ਕਿਉਂ ਖੁਸ਼ ਸਨ ?
5. ਦੁਕਾਨ ਤੇ ਰੁਪਈਏ ਕਿਸ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਮੁੱਲ ਸਨ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਜੀ ਨੂੰ ।
2. ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਜੀ ਨੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਕਹੇ ।
3. ਕਿਸੇ ਲੋੜਵੰਦ ਦੀ
4. ਵਿਦਿਆਸਾਗਰ ਜੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਖੁਸ਼ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਵਚਨ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ?
5. ਨੌਜਵਾਨ ਦੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 12.
ਵਿਸਰਾਮ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਾਓ :
ਮੁੰਡਾ ਜ਼ਰਾ ਖਿਝ ਗਿਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ ਬਾਬੂ ਜੀ ਕਿਓਂ ਮਖੌਲ ਕਰਦੇ ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦਾ ਮਖੌਲ ਤਾਂ ਨਾ ਉਡਾਓ
ਉੱਤਰ:
ਮੁੰਡਾ ਜ਼ਰਾ ਖਿਝ ਗਿਆ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, “ਬਾਬੂ ਜੀ, ਕਿਓਂ ਮਖੌਲ ਕਰਦੇ ਜੇ ? ਮੈਨੂੰ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਗ਼ਰੀਬੀ ਦਾ ਮਖੌਲ ਤਾਂ ਨਾ ਉਡਾਓ ।”

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 13.
ਬੱਚਿਓ ! ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਸੌ ਰੁਪਏ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੀ ਕਰੋਗੇ ?
ਉੱਤਰ:
ਜੇਕਰ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਸੌ ਰੁਪਏ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਸੋਚਾਂਗਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰੁਪਇਆਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਾਂ ਕਿ ਇਹ
ਪੈਸੇ ਘਟਣ ਨਾ, ਸਗੋਂ ਵਧਦੇ ਹੀ ਜਾਣ । ਮੈਂ ਇਕ ਸੌ ਰੁਪਏ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਰੁਪਏ ਖ਼ਰਚ ਕੇ ਬੂਟ ਪਾਲਿਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਲਾ ਤੇ ਬਰਾਊਨ ਪਾਲਿਸ਼ ਖ਼ਰੀਦਾਂਗਾਂ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਕ ਬੁਰਸ਼ । ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਸੜਕ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੂਟ ਪਾਲਿਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਦੋ ਕੁ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ , ਸੌ ਰੁਪਏ ਦੇ ਦੋ ਸੌ ਬਣਾ ਲਵਾਂਗਾ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਮਹੀਨੇ ਕੁ ਵਿਚ ਡੇਢ ਕੁ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਬਣਾ ਲਵਾਂਗਾ । ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਹੋਰ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਪਾਲਿਸ਼ ਤੇ ਕਰੀਮਾਂ ਖ਼ਰੀਦ ਕੇ ਤੇ ਚੰਗੇ ਬੁਰਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੋਹਣੀ ਬੂਟ ਪਾਲਿਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੇਰੀ ਆਮਦਨ ਵਧਦੀ ਜਾਵੇਗੀ ਤੇ ਇਕ-ਡੇਢ ਸਾਲ ਵਿਚ ਸੱਤ-ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਮਹੀਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ । ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਕੁੱਝ ਪੈਸੇ ਜੋੜ ਕੇ ਮੈਂ ਕੋਈ ਘਟ ਖ਼ਰਚ ਤੇ ਵੱਧ ਆਮਦਨ ਵਾਲਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ ।

Punjab State Board PSEB 4th Class Punjabi Book Solutions Chapter 19 ਬਾਬੇ ਭਕਨੇ ਦੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 4 Punjabi Chapter 19 ਬਾਬੇ ਭਕਨੇ ਦੀਆਂ ਪਿਆਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ

ਪਾਠ-ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਕੌਣ ਸਨ ?
ਉੱਤਰ:
ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੇਸ਼ਭਗਤ ਸਨ । ਆਪ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀਆਂ ਵਲੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ ਆਪ 26 ਸਾਲ ਜੇਲ੍ਹ ਵਿਚ ਰਹੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਨੇ ਕਿਹੜਾ ਆਸ਼ਰਮ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਤੇ ਕਿਉਂ ?
ਉੱਤਰ:
ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਦੇਸ਼-ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਲਈ ਕਿਰਤੀ-ਕਿਸਾਨ ਆਸ਼ਰਮ ਖੋਲ੍ਹਿਆ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਰਾਜਦੂਤ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਤੋਂ ਕੀ ਪੁੱਛਿਆ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਕੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ?
ਉੱਤਰ:
ਰਾਜਦੂਤ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦੇ ਤਿੰਨ ਸੌ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੰਤਾਨ ਦੱਸਿਆ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਲੇਖ ਦੇ ਸੇਵਾ-ਫਲ ਦੇ ਪੈਸੇ ਕਿੱਥੇ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤੇ ?
ਉੱਤਰ:
ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਲੇਖ ਦੇ ਸੇਵਾ-ਫਲ ਦੇ ਪੈਸੇ ਗਰੀਬ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਵਰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਬੂਟਾਂ ਉੱਤੇ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 5.
ਲੋਹੜੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਮੱਝ ਦਾਨ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ?
ਉੱਤਰ:
ਮੱਝ ਦਾਨ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਘਰ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਨਾਲੋਂ ਸਕੂਲ ਕਿਤੇ ਚੰਗਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਣਦੀ ਏ । ਇਹ ਮੱਝ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਦਿਓ।”

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਅੰਤਲੇ ਪਲਾਂ ਤਕ ਬਾਬਾ ਜੀ ਝੁੱਗੀਆਂ ਜਿਹੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਰਹੇ. ?
ਉੱਤਰ:
ਬਾਬਾ ਜੀ ਜਦ ਆਪਣਾ ਪੁਰਾਣਾ ਘਰ ਢਾਹ ਕੇ ਨਵਾਂ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਗਾਡਰ ਲੈਣ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਟੱਪਰੀਵਾਸਾਂ ਦੀਆਂ ਝੁੱਗੀਆਂ ਦੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪਿਘਲ ਗਿਆ ਉਹ ਸ਼ਹਿਰੋਂ ਗਾਡਰਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਬਾਂਸ ਤੇ ਸਿਰਕੀਆਂ ਲਿਆ ਕੇ ਭੁੱਗੀਆਂ ਜਿਹਾ ਘਰ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਬਾਬਾ ਜੀ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ‘ਸਾਂਝੀ-ਵੰਡ ਕਰ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ?
ਉੱਤਰ:
ਬਾਬਾ ਜੀ ਵਲੋਂ ਲਾਏ ਆਤੂ ਦੇ ਬੂਟੇ ‘ਤੇ ਇਕ ਆਤੂ ਲੱਗਾ ਪੱਕ ਜਾਣ ਤੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਆਤੂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਭੋਰਾ-ਭੋਰਾ ਕਰ ਕੇ ਵੰਡਿਆ । ਇਸ “ਸਾਂਝੀ ਵੰਡ” ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਬੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਠੀਕ ਸ਼ਬਦ ਚੁਣ ਕੇ ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ-
(ਅਰਪਣ, ਮਕਾਨ, ਦਾਨ, ਗੰਨੇ, ਪ੍ਰਧਾਨ )
(ੳ) ਬਾਬਾ ਜੀ ਗ਼ਦਰ-ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ . ……. ਸਨ |
(ਅ) ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਮਾਦ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ………….. ਚੂਪਣ ਲ਼ਈ ਕਿਹਾ ।
(ਇ) ਇਹ ਮੱਝ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ……. ਦੇਣ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਓ ।
(ਸ) ਮਾਤਾ ਜੀ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਭ ਕੁੱਝ ………….. ਨੂੰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ।
(ਹ) ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਚੱਜ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਜੋਗੇ ………… ਨਹੀਂ ਜੁੜੇ ।
ਉੱਤਰ:
(ੳ) ਬਾਬਾ ਜੀ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਨ ।
(ਅ) ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਮਾਦ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਗੰਨੇ ਚੂਪਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ।
(ਇ) ਇਹ ਮੱਝ ਸਕੂਲ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਓ ।
(ਸ) ਮਾਤਾ ਜੀ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਸਭ ਕੁੱਝ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ।
(ਹ) ਮੇਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਚੱਜ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਜੋਗੇ ਮਕਾਨ ਨਹੀਂ ਜੁੜੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਪੜੋ, ਸਮਝੋ ਤੇ ਲਿਖੋ-
ਆਸ਼ਰਮ – ਅਸਥਾਨ, ਰਹਿਣ ਦਾ, ਡੇਰਾ ।
ਮੋਹ –
ਕਮਾਦ –
ਸੰਤਾਨ –
ਸੇਵਾ-ਵਲ –
ਆਮਦਨ –
ਅਰਪਣ –
ਆਲੀਸ਼ਾਨ –
ਹਮਦਰਦ –
ਸਿਹਤਮੰਦ –
ਉੱਤਰ:
ਆਸ਼ਰਮ – ਅਸਥਾਨ, ਰਹਿਣ ਦਾ ਡੇਰਾ ।
ਮੋਹ – ਪਿਆਰ ।
ਕਮਾਦ – ਗੰਨੇ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ।
ਸੰਤਾਨ – ਔਲਾਦ, ਬਾਲ-ਬੱਚਾ ।
ਸੇਵਾ-ਫਲ – ਮਿਹਨਤਾਨਾ (ਕੰਮ ਕਰਨ ਬਦਲੇ ਮਿਲੇ ਰੁਪਏ) ।
ਆਮਦਨ – ਕਮਾਈ, ਮੁਨਾਫ਼ਾ ।
ਅਰਪਣ – ਭੇਟਾ, ਦਾਨ ।
ਆਲੀਸ਼ਾਨ – ਸ਼ਾਨਦਾਰ ।
ਹਮਦਰਦ – ਦੁੱਖ ਵੰਡਾਉਣ ਵਾਲਾ ।
ਸਿਹਤਮੰਦ – ਅਰੋਗ, ਰਾਜ਼ੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ-
ਦੇਸ਼-ਭਗਤ, ਕਿਰਤੀ-ਕਿਸਾਨ, ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ, ਸਕੂਲ-ਵੰਡ, ਸਾਂਝੀ-ਵੰਡ, ਸੇਵਾ-ਫਲ, ਅਰਪਣ, ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ !
ਉੱਤਰ:

1. ਦੇਸ਼-ਭਗਤ (ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ)-ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੇਸ਼-ਭਗਤ ਸੀ ।
2. ਕਿਰਤੀ-ਕਿਸਾਨ (ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ)-ਕਮਿਊਨਿਸਟ ਪਾਰਟੀ ਵਿਚ ਆਮ ਕਰਕੇ ਕਿਰਤੀ-ਕਿਸਾਨ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।
3. ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ (ਸਕੂਲ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਅਧਿਆਪਕ)-ਸਾਡੇ ਮੁੱਖ ਅਧਿਆਪਕ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਾਂ ਸ: ਬਖ਼ਸ਼ਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਹੈ ।
4. ਸਕੂਲ-ਫੰਡ (ਸਕੂਲ ਦੇ ਕੰਮ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਪੈਸਾ)-ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ 3000 ਰੁ: ਸਕੂਲ-ਫੰਡ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤੇ ।
5. ਸਾਂਝੀ-ਵੰਡ (ਸਾਂਝਾ ਵੰਡਣ ਦਾ ਕੰਮ-ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਸਾਂਝੀ-ਵੰਡ ਕਰਦਿਆਂ ਇੱਕੋ ਆਤੂ ਭੋਰਾ-ਭੋਰਾ ਕਰ ਕੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਦਿੱਤਾ ।
6. ਸੇਵਾ-ਫਲ (ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੇ ਬਦਲੇ ਪੈਸੇ ਆਦਿ ਮਿਲਣਾ)-ਮੈਂ ਕਾਲਜ ਵਿਚ ਐੱਨ. ਐੱਸ. ਐੱਸ. ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੇਵਾ-ਫਲ ਵਜੋਂ 600 ਰੁ: ਮਹੀਨਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ।
7. ਅਰਪਣ (ਭੇਟ ਕਰਨਾ)-ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭੇ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ।
8. ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ (1913-1914 ਵਿਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਬਣੀ ਪਾਰਟੀ)1913-1914 ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸਰਾਭਾ ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਇਨਕਲਾਬੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਸੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11.
ਇਸ ਪਾਠ ਵਿਚ ਆਏ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਬਾਰੇ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਜਾਣਦੇ ਹੋ ?
ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ, ਰਾਜਦੂਤ, ਸਿਰਕੀਆਂ ।
ਉੱਤਰ:

1. ਗ਼ਦਰ ਪਾਰਟੀ-ਭਾਰਤ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਆਦਿ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਦੇਸ਼ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜਥੇਬੰਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ . ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿਚੋਂ ਕੱਢਣਾ ਸੀ ।
2. ਰਾਜਦੂਤ-ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਤਵ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸਥਾਈ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧ, ਦੁਤ ।
3. ਸਿਰਕੀਆਂ-ਕਾਨਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾਲਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਵਿਚ ਦੀ ਰੱਸੀ ਲੰਘਾ ਕੇ ਬਣਾਇਆ ਤੱਡਾ ਜੋ ਛੱਤ ਪਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 12.
ਅਧਿਆਪਕ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਵਾਕ ਬੋਲ ਕੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲਿਖਾਉਣ
(ਉ) ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਰਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ ।
(ਅ) ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਕਰਵਾਈ ।
(ਇ) ਰਾਜਦੂਤ ਬੜਾ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ।
(ਸ) ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ।
(ਹ) ਸਾਂਝੀ ਵੰਡ ਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਈ ।
ਉੱਤਰ:
(ਨੋਟ-ਅਧਿਆਪਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਾਉਣ ।)

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 13.
ਬਾਬਾ ਸੋਹਣ ਸਿੰਘ ਭਕਨਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਗੱਲਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗੋਲ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖੋ :-

ਉੱਤਰ:

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 14.
‘ਠੰਢ (ਸਰਦੀ) ਦਾ ਇਕ ਦਿਨ ਵਿਸ਼ੇ ਉੱਤੇ ਲੇਖ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ:
(ਨੋਟ-ਇਹ ਲੇਖ ਲਿਖਣ ਲਈ ਦੇਖੋ ਅਗਲੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਲੇਖ-ਰਚਨਾ’ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ।)

Punjab State Board PSEB 4th Class Punjabi Book Solutions Chapter 18 ਬਾਲ-ਬੋਲੀਆਂ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 4 Punjabi Chapter 18 ਬਾਲ-ਬੋਲੀਆਂ

ਕਾਵਿ-ਟੋਟਿਆਂ ਦੇ ਸਰਲ ਅਰਥ

(ਉ) ਤੜਕੇ ਉੱਠਣ ………. ਘੰਟੀ ਸਕੂਲ ।
ਸਰਲ-ਅਰਥ-ਇਕ ਬੱਚਾ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰਾ ਸਵੇਰੇ-ਸਵੇਰੇ ਮੂੰਹ-ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਉੱਠਣ ਨੂੰ ਦਿਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਨੀਂਦ ਨੇ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ । ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ।ਉਸਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਾਗਣ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਰੌਣਕ ਲਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ । ਮੰਮੀ ਮੈਨੂੰ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹੇ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਉੱਠ ਪੈ । ਸਕੂਲ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜ ਗਈ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰੇ ਸਾਥੀ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਲਈ ਤੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ।

(ਅ) ਸੁਣ ਵੇ ਰਾਣਿਆ ….. ਪੰਗਤਾਂ ਲਾਈਏ ।
ਸਰਲ-ਅਰਥ-ਸਕੂਲ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ‘ਰਾਣਿਆ, ਇੰਦਿਆ ਸੁਣੋ ! ਆਪਾਂ ਜੱਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਲਾ ਲਈਏ । ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਆਪਾਂ ਸਾਰੇ ਰਲ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਖਾਣਾ ਖਾਈਏ । ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੀਏ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਜਠ ਛੱਡੀਏ । ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਨੂੰ ਹੱਥ ਧੋ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤੇ ਫਿਰ ਪੰਗਤਾਂ ਵਿਚ ਬੈਠ ਕੇ ਖਾਣਾ-ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

(ਇ) ਸੁਣ ਵੇ ਦੀਪਿਆ ….. ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਘਟਗੀ ।
ਸਰਲ-ਅਰਥ-ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀ ਦੀਪੇ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਚੌਥੀ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਨ ਲੱਗ ਪਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਤੇਰੀ ਇਕ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੈ । ਤੂੰ ਸਕੂਲੋਂ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਪੜ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ ਤੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਤੇਰੇ ਘਰ ਟੀ. ਵੀ. ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਫਿਰ ਨਾਲ ਹੀ ਤੇਰੀ ਮੋਬਾਈਲ ਉੱਤੇ ਗੇਮਾਂ ਖੇਡਣ ਦੀ ਭੈੜੀ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਹਟਦੀ । ਕੁੱਝ ਸਮਾਂ ਠਹਿਰ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਪਛਤਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਘਟ ਗਈ ।

(ਸ) ਪਾਲੀ ਕਹਿੰਦੀ …….. ਨਾ ਜਾਈਏ । ਸਰਲ-ਅਰਥ-ਪਾਲੀ ਆਪਣੀ ਸਾਥਣ ਲੱਭੀ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੇ । ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ । ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਚਾਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤੇ ਦੁੱਧ ਬਹੁਤਾ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ । ਨਾਲ ਹੀ ਘਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ । ਸਾਨੂੰ ਬਰਗਰਾਂ ਤੇ ਪੀਜ਼ਿਆਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਤੇ ਘਰ ਵਿਚ ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਬਣਾਈ ਖੀਰ ਬਾਟੇ ਭਰਭਰ ਕੇ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।

(ਹ) ਪੰਜ ਦਿਨ ਕਰੀਆਂ ….. ਨਹੀਂ ਆਇਆ ।
ਸਰਲ-ਅਰਥ-ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਪੰਜ ਦਿਨ ਸਕੂਲ ਵਿਚ ਖੂਬ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਤੇ ਫਿਰ ਸਨਿਚਰਵਾਰ ਦਾ ਦਿਨ ਆ ਗਿਆ । ਇਸ ਦਿਨ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਥਾਂ ਮਜ਼ਮਾ ਲਾ ਲਿਆ ਤੇ ਉਹ ਗੀਤ ਗਾ ਕੇ, ਚੁਟਕਲੇ ਸੁਣਾ ਕੇ, ਗਿੱਧਾ ਤੇ ਭੰਗੜਾ ਪਾ ਕੇ ਖੂਬ ਦਿਲ-ਪਰਚਾਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ । ਉਸ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਪਛਤਾਉਂਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਸਨਿਚਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ।

ਬਹੁਤ ਸੰਖੇਪ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਤੜਕੇ ਉੱਠਣ ਨੂੰ ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ,
ਨੀਂਦ ਨੇ ਪਾਏ ਘੇਰੇ ।
ਚੜਿਆ ਸੂਰਜ, ਚਮਕੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ,
ਰੌਣਕੇ ਚਾਰ ਚੁਫ਼ੇਰੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਤੜਕੇ ਉੱਠਣ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ?
2. ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਇਆ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਕਿਉਂਕਿ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਨੀਂਦ ਚੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।
2. ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਚਾਨਣ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ । ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜਾਗਣ ਨਾਲ ਚਾਰ-ਚੁਫ਼ੇਰੇ ਰੌਣਕ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ।

2. ਮੰਮੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰੇ ‘ਵਾਜਾਂ,
ਉੱਠ ਲਾਡਲੇ ਮੇਰੇ ।
ਘੰਟੀ ਸਕੂਲ ਦੀ ਵੱਜੀ,
ਸਾਥੀ ਉਡੀਕਣ ਤੇਰੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਮੰਮੀ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ ?
2. ਸਾਥੀ ਕਿਉਂ ਉਡੀਕ ਰਹੇ ਹਨ ?
3. ਕਿੱਥੋਂ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜੀ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਮੰਮੀ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਹੈ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਠ । ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਤੇ ਤੇਰੇ ਸਕੂਲ ਜਾ ਰਹੇ ਸਾਥੀ ਤੇਰੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ।
2. ਸਾਥੀ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਲਈ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ।
3. ਸਕੂਲ ਦੀ ।

3. ਸੁਣ ਵੇ ਰਾਣਿਆਂ, ਸੁਣ ਵੇ ਇੰਦਿਆ,
ਜੱਸੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਈਏ ।
ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ ਦਾ ਟਾਈਮ ਹੋ ਗਿਆ,
ਕੱਠਿਆਂ ਖਾਣਾ ਖਾਈਏ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸ-ਕਿਸ ਮੁੰਡੇ ਦਾ ਨਾਂ ਆਇਆ ਹੈ ?
2. ਅੱਧੀ ਛੁੱਟੀ ਵੇਲੇ ਬੱਚੇ ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਰਾਣੇ, ਇੰਦੇ ਤੇ ਜੱਸੇ ਦਾ ।
2. ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਦਾ ।

4. ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਗੱਲ ਨਾ ਕਰੀਏ,
ਜੂਠਾ ਨਾ ਬਚਾਈਏ ।
ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਥ ਧੋਈਏ,
ਫੇਰ ਪੰਗਤਾਂ ਲਾਈਏ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਕੀ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ?
2. ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ

ਉੱਤਰ:

1. ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਜੂਠ ਛੱਡਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ।
2. ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਥ ਧੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ।

5. ਸੁਣ ਵੇ ਦੀਪਿਆ ਚੌਥੀ ਪੜ੍ਹਦਿਆ,
ਇਹ ਗੱਲ ਤੇਰੀ ਮਾੜੀ ।
ਘਰੇ ਜਾ ਕੇ ਤੂੰ ਰਤਾ ਨੀ ਪੜਦਾ,
ਚੱਲੇ ਟੀ. ਵੀ. ਸਾਰੀ ਦਿਹਾੜੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਦੀਪਾ ਕਿਹੜੀ ਜਮਾਤ ਵਿਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ?
2. ਦੀਪੇ ਦੇ ਸੁਭਾ ਵਿਚ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਕਿਹੜੀ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਦੀਪਾ ਚੌਥੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ।
2. ਦੀਪੇ ਦੇ ਸੁਭਾ ਦੀ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਸਕੂਲ ਦਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਤੇ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਟੀ.ਵੀ. ਦੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

6. ਮੋਬਾਈਲ ਨਾਲ ਗੇਮਾਂ ਖੇਡਣ ਦੀ
ਆਦਤ ਤੇਰੀ ਨੀ ਹਟਦੀ ।
ਫਿਰ ਪਛਤਾਵੇਂਗਾ,
ਜਦੋਂ ਨਿਗਾ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਘਟਗੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਕਿਹੜੀ ਆਦਤ ਹਟਦੀ ਨਹੀਂ ?
2. ਕਦੋਂ ਪਛਤਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ ?
3. ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਨਿਗਾ ਕਿਉਂ ਘਟਣ ਦਾ ਡਰ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਮੋਬਾਈਲ ਉੱਤੇ ਗੇਮਾਂ ਖੇਡਣ ਦੀ ।
2. ਜਦੋਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਨਿਗ੍ਹਾ ਘਟ ਗਈ ।
3. ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਵਰਤੋਂ ਕਾਰਨ ।

7. ਪਾਲੀ ਕਹਿੰਦੀ ਸੁਣ ਨੀ ਲੱਭੀਏ,
ਸੱਚੀ ਆਖ ਸੁਣਾਈਏ ।
‘ਚਾਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੁੱਧ ਬਹੁਤਾ ਪੀਈਏ,
ਘਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾਈਏ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਪਾਲੀ ਲੱਭੀ ਨੂੰ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਗੱਲ ਸੁਣਾ ਰਹੀ ਹੈ ?
2. ਕੀ ਘੱਟ ਤੇ ਕੀ ਵੱਧ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਸੱਚੀ ।
2. ਚਾਹ ਥੋੜ੍ਹੀ ਤੇ ਦੁੱਧ ਬਹੁਤਾ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

8. ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਖੀਰ ਬਣਾਈ,
ਬਾਟੇ ਭਰ-ਭਰ ਖਾਈਏ,
ਬਰਗਰ ਪੀਜ਼ਿਆਂ ਦੇ
ਰਤਾ ਨੇੜੇ ਨਾ ਜਾਈਏ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਖੀਰ ਕਿਸ ਨੇ ਬਣਾਈ ਹੈ ?
2. ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ।
2. ਪੀਜ਼ਿਆਂ, ਬਰਗਰਾਂ ਦੇ ।

9. ਪੰਜ ਦਿਨ ਕਰੀਆਂ ਖੂਬ ਪੜ੍ਹਾਈਆਂ,
ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਦਿਨ ਆਇਆ ।
ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ‘ਕੱਠਿਆਂ ਹੋ ਕੇ,
ਇਕ ਥਾਂ ਮਜ਼ਮਾ ਲਾਇਆ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਹਫ਼ਤੇ ਦਾ ਕਿੰਨਵਾਂ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
2. ਮਜ਼ਮਾ ਕਿਵੇਂ ਲੱਗਾ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਛੇਵਾਂ ।
2. ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ।

10. ਗੀਤ, ਚੁਟਕਲੇ ਖੂਬ ਸੁਣਾਏ,
ਗਿੱਧਾ ਭੰਗੜਾ ਪਾਇਆ ।
ਉਹ ਪਛਤਾਊਗਾ,
ਜੋ ਅੱਜ ਸਕੂਲ ਨੌਹੀਂ ਆਇਆ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਕੀ ਸੁਣਾਇਆ ਗਿਆ ?
2. ਕਿਸਨੂੰ ਪਛਤਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਗੀਤ ਤੇ ਚੁਟਕਲੇ
2. ਜਿਹੜਾ ਅੱਜ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ।

ਪਾਠ-ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦ ਕਿਹੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਰੂਪ ਹੈ ।
‘ਵਾਜ਼ਾਂ, `ਕੱਠਿਆਂ, ’ਵਾਂ
ਉੱਤਰ:
’ਵਾਜ਼ਾਂ – ਅਵਾਜ਼ਾਂ
‘ਕੱਠਿਆਂ – ਇਕੱਠਿਆਂ
’ ਵਾ – ਹਵਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਲਿਖੋ : ਮਜ਼ਮਾ, ਬਾਟਾ, ਚਿੱਤ, ਲਾਡਲੇ, ਪੰਗਤਾਂ ।
ਉੱਤਰ:
ਮਜ਼ਮਾ – ਇਕੱਠ, ਦਿਲ ਪਰਚਾਵੇ ਲਈ ਹੋਇਆ ਇਕੱਠ ।
ਬਾਟਾ – ਵੱਡੀ ਬਾਟੀ ।
ਚਿੱਤ – ਮਨ ।
ਲਾਡਲੇ – ਪਿਆਰੇ ।
ਪੰਗਤਾਂ – ਕਤਾਰਾਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੋ- :

(ਉ) ਮੰਮੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰੇ ’ਵਾਜ਼ਾਂ,
…………………….
(ਅ) ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਥ ਧੋਈਏ,
…………………….
(ਈ) ਚਾਹ ਥੋੜੀ, ਦੁੱਧ ਬਹੁਤਾ ਪੀਈਏ,
…………………………..
(ਸ) ਗੀਤ, ਚੁਟਕਲੇ ਖੂਬ ਸੁਣਾਏ,
…………………………..
ਉੱਤਰ:
(ਉ) ਮੰਮੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰੇ ’ਵਾਜ਼ਾਂ,
ਉੱਠ ਲਾਡਲੇ ਮੇਰੇ ।
(ਅ) ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਥ ਧੋਈਏ,
ਫੇਰ ਪੰਗਤਾਂ ਲਾਈਏ ।
(ਇ) ਚਾਹ ਥੋੜੀ, ਦੁੱਧ ਬਹੁਤਾ ਪੀਈਏ,
ਘਰ ਦੀ ਰੋਟੀ ਖਾਈਏ ।
(ਸ) ਗੀਤ, ਚੁਟਕਲੇ ਖੂਬ ਸੁਣਾਏ,
ਗਿੱਧਾ, ਭੰਗੜਾ ਪਾਇਆ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਸਕੂਲ ਲੱਗਣ ਦਾ ਕਿਵੇਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ:
ਸਕੂਲ ਦੀ ਘੰਟੀ ਵੱਜਣ ਨਾਲ ਸਕੂਲ ਲੱਗਣ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ:
ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੱਥ ਧੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ |

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹੋ-ਜਿਹੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਾ ਖਾਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ:
ਬੋਲੀਆਂ ਵਿਚ ਪੀਜ਼ੇ-ਬਰਗਰ ਨਾ ਖਾਣ ਤੇ ਚਾਹ ਘੱਟ ਪੀਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਬਾਲ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ?
ਉੱਤਰ:
ਬਾਲ ਸਭਾ ਵਿਚ ਬੱਚੇ ਮਜ਼ਮਾ ਲਾ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦਿਲ-ਪਰਚਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਗੀਤ ਅਤੇ ਚੁਟਕਲੇ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗਿੱਧਾ ਤੇ ਭੰਗੜਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਪੜ੍ਹੋ, ਸਮਝੋ ਅਤੇ ਲਿਖੋ –

ਉੱਤਰ:

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਢੁੱਕਵੇਂ ਮਿਲਾਣ ਕਰੋ-

ਉੱਤਰ:

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਨਿਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਖੋ-

ਉੱਤਰ:

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11.
ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਦੀ ਬਾਲ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪਾਠ ਵਿਚ ਆਈਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਪਾਓ ।
ਉੱਤਰ:
ਨੋਟ-ਵਿਦਿਆਂਰਥੀ ਆਪ ਕਰਨ ਦਾ
ਅਧਿਆਪਕ : ਲਈ-ਅਧਿਆਪਕ ਮਲਵਈ ਗਿੱਧੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵਧੇਰੇ ਅਨੰਦ ਮਾਣਨਗੇ ।

Punjab State Board PSEB 4th Class Punjabi Book Solutions Chapter 17 ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 4 Punjabi Chapter 17 ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ

ਪਾਠ-ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਕੌਣ ਸਨ ?
ਉੱਤਰ:
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਸਨ |

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਕਿੱਥੇ ਤਪ ਕੀਤਾ ?
ਉੱਤਰ:
ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਤਪ ਬਾਬੇ ਬਕਾਲੇ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿੱਥੇ ਤੇ ਕਦੋਂ ਹੋਇਆ ?
ਉੱਤਰ:
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1627 ਈ: ਵਿਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਹੋਇਆ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨੇ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ?
ਉੱਤਰ:
ਪਟਨੇ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨੇ ਇਕੱਲਿਆਂ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਤਕ ਬਾਲ ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਏ ਦਾ ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਕੀਤਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੜ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ?
ਉੱਤਰ:
ਇਸ ਸਮੇਂ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਗੰਗੂ ਰਸੋਈਏ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਸਹੇੜੀ ਪਹੁੰਚੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਈ ?
ਉੱਤਰ:
ਗੰਗੂ ਰਸੋਈਏ ਨੇ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੂਬਾ ਸਰਹੰਦ ਨੂੰ ਪੁਚਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸਰਹੰਦ ਲੈ ਆਂਦਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਸੂਬਾ ਸਰਹੰਦ ਨੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀ ਸਲੂਕ ਕੀਤਾ ?
ਉੱਤਰ:
ਸੂਬਾ ਸਰਹੰਦ ਨੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਤੋਂ ਡੁਲਾਉਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਤਸੀਹੇ ਤੇ ਲਾਲਚ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤਿ ਦੀ ਸਰਦੀ ਵਿਚ ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਵਿਚ ਕੈਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ । ਉਸ ਨੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਉਂਦਿਆਂ ਨੀਂਹਾਂ ਵਿਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਪਾ ਕੇ ਖਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ.8.
ਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਅੱਜ-ਕਲ੍ਹ ਕੀ ਨਾਂ ਹੈ ?
ਉੱਤਰ:
ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਬੈਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਠੀਕ ਸ਼ਬਦ ਚੁਣ ਕੇ ਖ਼ਾਲੀ ਥਾਂਵਾਂ ਭਰੋ
(ਸਰਸਾ, ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ, ਨੀਂਹਾਂ, ਸੁਨਹਿਰੀ, ਧਰਮ)

(ਉ) ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ………… ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।
(ਅ) ਆਪ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।
(ਇ) ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਿਆ, ਤਾਂ …………. ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੜ ਗਿਆ |
(ਸ) ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਿਆਂ, ਹੀ ………… ਵਿਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ।
(ਹੀ) ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ………….. ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ।
ਉੱਤਰ:
(ੳ) ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।
(ਅ) ਆਪ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜੀਵਨ ਧਰਮ ਲਈ ਕੀਤੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।
(ਈ) ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਮੁਗ਼ਲਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦਿਆਂ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਛੱਡਿਆ, ਤਾਂ ਸਰਸਾ । ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੜ ਗਿਆ ।
(ਸ) ਜ਼ਾਲਮਾਂ ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਊਂਦਿਆਂ ਹੀ ਨੀਂਹਾਂ ਵਿਚ ਚਿਣਵਾ ਦਿੱਤਾ ।
(ਹੀ) ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਵਿਚ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਪੜੋ, ਸਮਝੋ ਤੇ ਲਿਖੋ-
ਸਰਬੰਸ – ਪਰਿਵਾਰ
ਧਰਮ – ………
ਕਲਿਆਣ – ………
ਤਿਆਗ – …..
ਗਿਫ਼ਤਾਰ – ………
ਹੌਸਲਾ – ………
ਜ਼ੁਲਮ – ……….
ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ – ………
ਤਪ – ……..
ਉੱਤਰ:
ਸਰਬੰਸ – ਪਰਿਵਾਰ ।
ਧਰਮ – ਅਸੂਲ, ਫ਼ਰਜ਼ ।
ਕਲਿਆਣ – ਭਲਾ ।
ਤਿਆਗ – ਛੱਡਣਾ ।
ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ – ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਣਾ
ਹੌਸਲਾ – ਹਿੰਮਤ, ਦਲੇਰੀ ।
ਜ਼ੁਲਮ – ਬੇਦਰਦੀ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ ।
ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ – ਪਕਿਆਈ, ਮਜ਼ਬੂਤੀ
ਤਪ – ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕੇ ਕੀਤੀ ਭਗਤੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11.
ਪੜੋ ਅਤੇ ਸਮਝੋ-

ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣਾ – ਦੇਹ ਤਿਆਗਣਾ
ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਕਰਨਾ – ……..
ਤਸੀਹੇ ਦੇਣਾ – ……….
ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣਾ – ………..
ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇਣਾ – ……..
ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨੀ – …………
ਸਰਬੰਸ ਵਾਰਨਾ – ………..
ਉੱਤਰ:
ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣਾ -ਦੇਹ ਤਿਆਗਣਾ ।
ਪਾਲਣ-ਪੋਸਣ ਕਰਨਾ – ਪਰਵਰਸ਼ ਕਰਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ।
ਤਸੀਹੇ ਦੇਣਾ – ਦੁੱਖ ਦੇਣਾ ।
ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣਾ – ਮਰਨਾ ।
ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇਣਾ – ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣਾ ।
ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨੀ – ਸਰੀਰਿਕ ਸੁਖਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਭਗਤੀ ਕਰਨੀ ।
ਸਰਬੰਸ ਵਾਰਨਾ – ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦੇਣਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 12.
ਦੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਓ-

ਉੱਤਰ:

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 13.
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦਾ ਨਾਂ ਸਾਡੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ । ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਜਲੰਧਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਕਸਬੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ 1627 ਈਸਵੀ ਨੂੰ ਹੋਇਆ । ਆਪ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਈ ਲਾਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਬਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਸੀ ਆਪ “ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸੁਪਤਨੀ ਸਨ ਆਪ ਸਰਬੰਸ ਵਾਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਸਨ ।
ਉਪਰੋਕਤ ਪੈਰੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿਓ

1. ਕਿਸ ਦਾ ਨਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਸੁਨਹਿਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿਚ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ?
2. ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਦੋਂ ਹੋਇਆ ?
3. ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਕਿੱਥੇ ਹੋਇਆ ?
4. ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਕੀ ਸੀ ?
5. ‘ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ’ ਕਿਹੜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ?
6. ਸਰਬੰਸ ਕਿਸ ਨੇ ਵਾਰਿਆ ਸੀ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦਾ ।
2. 1627 ਈ: ਵਿਚ ।
3. ਕਰਤਾਰਪੁਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ ਵਿਚ ।
4. ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਭਾਈ ਲਾਲ ਚੰਦ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਂ ਬਿਸ਼ਨ ਕੌਰ ਸੀ ।
5. ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੂੰ ।
6. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 14.
ਪੜੋ, ਸਮਝੋ ਅਤੇ ਲਿਖੋ :
ਖੇਡ : ਖੇਡਾਂ ਦੇਸ : ………
ਸ਼ਹਿਰ:’ …… ਸੂਬਾ : ……..
ਮੇਲਾ : …… ਇਮਾਰਤ : …….
ਉੱਤਰ:
ਖੇਡ-ਖੇਡਾਂ
ਸ਼ਹਿਰ-ਸ਼ਹਿਰਾਂ
ਮੇਲਾ-ਮੇਲੇ
ਦੇਸ-ਦੇਸਾਂ
ਸੂਬਾ-ਸੂਬੇ
ਇਮਾਰਤ-ਇਮਾਰਤਾਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 15.
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ-
ਸਰਬੰਸ, ਤਪ, ਕਲਿਆਣ, ਬਾਲ, ਬਿਰਧ, ਅਵਸਥਾ, ਤਸੀਹੇ, ਨੀਂਹਾਂ, ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਸਸਕਾਰ, ਕੁਰਬਾਨੀ, ਗਰਿਫ਼ਤਾਰ, ਹੌਸਲਾ, ਜ਼ੁਲਮ, ਧਰਮ, ਸੇਵਾ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਤਿਆਗ, ਸ਼ਹੀਦੀ ।
ਉੱਤਰ:

1. ਸਰਬੰਸ (ਸਾਰਾ ਟੱਬਰ)-ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਆਪਣਾ ਸਰਬੰਸ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ।
2. ਤਪ (ਤਪੱਸਿਆ-ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਬਾਬੇ ਬਕਾਲੇ ਵਿਚ ਤੀਹ ਸਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ |
3. ਕਲਿਆਣ (ਭਲਾਈ)-ਭਗਤ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਦੁਖੀਆਂ ਤੇ ਰੋਗੀਆਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ।
4. ਬਾਲ (ਬੱਚਾ)-ਮਾਂ ਬਾਲ ਨੂੰ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਲੈ ਕੇ ਬੈਠੀ ਹੈ ।
5. ਬਿਰਧ (ਬੁੱਢਾ)-ਉਸਦਾ ਬਾਬਾ 100 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਬਿਰਧ ਹੈ ।
6. ਅਵਸਥਾ (ਹਾਲਤ)-ਬਿਰਧ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਪੁੱਜੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ।
7. ਤਸੀਹੇ (ਕਿਸ਼ਟ)-ਮੁਗ਼ਲ ਹਾਕਮਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ, ਅਕਹਿ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਕੇ ਮਾਰਿਆ ।
8. ਨੀਂਹਾਂ (ਮਕਾਨ ਦਾ ਅਧਾਰ)-ਇਸ ਮਕਾਨ ਦੀਆਂ ਨੀਂਹਾਂ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀਆਂ ਹਨ ।
9. ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ (ਜਾਨ ਦੇ ਦਿੱਤੀ)-ਲੰਮੀ ਬਿਮਾਰੀ ਪਿੱਛੋਂ ਬਿਰਧ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ।
10. ਦ੍ਰਿੜਤਾ (ਪਕਿਆਈ ਨਾਲ)-ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਮਿਹਨਤ ਕਰੋ ।
11. ਸਸਕਾਰ (ਚਿਖਾ ਵਿਚ ਜਲਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ) – ਹਿੰਦੂ, ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਚਿਖਾ ਵਿਚ ਜਲਾ ਕੇ ਉਸਦਾ ਅੰਤਮ ਸਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ।
12. ਕੁਰਬਾਨੀ (ਬਲੀਦਾਨ)-ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸੀਸ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਿੱਤੀ ।
13. ਗਰਿਫ਼ਤਾਰ (ਪੁਲਿਸ ਦੁਆਰਾ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈਣਾ)-ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਸਮਗਲਰ ਗਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰ ਕੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ।
14. ਹੌਸਲਾ (ਦਲੇਰੀ, ਹਿੰਮਤ)-ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਆਉਣ, ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਕਦੇ ਹੌਂਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ |
15. ਜੁਲਮ (ਬੇਦਰਦੀ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ)-ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਯੋਧਿਆਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ੁਲਮ ਢਾਹਿਆ ।
16. ਧਰਮ (ਫ਼ਰਜ਼, ਮਜ਼ਹਬ)-ਆਪਣੇ ਬੁੱਢੇ ਮਾਂ-ਬਾਪ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ ।
17. ਸੇਵਾ (ਦੇਖ-ਭਾਲ)-ਆਪਣੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਾਤਾਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋ ।
18. ਸ਼ਾਂਤੀ (ਟਿਕਾਓ, ਅਮਨ)-ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ।
19. ਤਿਆਗ (ਛੱਡ ਦੇਣਾ)-ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਨੇ ਘਰ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ।
20. ਸ਼ਹੀਦੀ (ਕੁਰਬਾਨ ਹੋਣਾ)-ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀ ਖ਼ਾਤਿਰ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿੱਤੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 16.
ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਹਿਬਾਨ ਦੇ ਨਾਂ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ:

1. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ।
2. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ।
3. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ।
4. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ।
5. ਸੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ
6. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ।
7. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਜੀ ।
8. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ।
9. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ਼ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ।
10. ਸੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ।

Punjab State Board PSEB 4th Class Punjabi Book Solutions Chapter 16 ਆਓ ਤੇ ਜਾਓ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 4 Punjabi Chapter 16 ਆਓ ਤੇ ਜਾਓ

ਕਾਵਿ-ਟੋਟਿਆਂ ਦੇ ਸਰਲ ਅਰਥ

(ੳ) ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਇਕ ……………………….. ਸੁਰਗ ਸਿਧਾਇਆ ।
ਸਰਲ ਅਰਥ-ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਦੋ ਭਰਾ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਜਾਇਦਾਦ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਸੀ । ਇਕ ਦਿਨ ਰੱਬ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਦਿਨ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਪਿਤਾ ਸਭ ਕੁੱਝ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਤੋਂ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ ।

(ਅ) ਕੁਝ ਦਿਨ ਲੰਘੇ ……………………….. ਦੋਹਾਂ ਹਵੇਲੀ ।
ਸਰਲ ਅਰਥ-ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਪਿਓ ਦੇ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਅਫ਼ਸੋਸ ਵਿਚ ਲੰਘ ਗਏ । ਲੋਕ ਮੁਕਾਣਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆਏ । ਫ਼ਿਰ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਪਿਓ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵੰਡ ਲਿਆ । ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਹਵੇਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਧੋ-ਅੱਧ ਵੰਡ ਲਿਆ ।

(ਇ) ਵੱਡੇ ਭਾਈ ਸੋਚਿਆ, …………….. ਦੇ ਵਾਕਰ ।
ਸਰਲ ਅਰਥ-ਜਾਇਦਾਦ ਵੰਡਣ ਪਿੱਛੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਪਿਤਾ ਦਾ ਜੋੜਿਆਂ ਧਨ ਬਥੇਰਾ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ! ਕੰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰਾ ਕੁੱਝ ਥੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁੱਝ ਨੌਕਰ ਰੱਖ ਲਏ ਅਤੇ ਆਪ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਠਾਠ-ਬਾਠ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ।

(ਸ) ਛੋਟਾ ਭਾਈ ਬਹੁਤ ………………. ਜਾਣਨ ਕੰਮ-ਧੰਦੇ ।
ਸਰਲ ਅਰਥ-ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਬੜਾ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਸਿਆਣਾ ਸੀ । ਉਹ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਸੀ । ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਦੋ ਤਕੜੇ ਬੰਦੇ ਨੌਕਰ ਰੱਖ ਲਏ, ਜਿਹੜੇ ਕਿ ਉਸ ਵਰਗੇ ਹੀ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਕੰਮ-ਧੰਦੇ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਸਨ ।

(ਹ) ਦੋਵੇਂ ਕਾਮੇ ……………….. ਖਾ ਮੁਕਾਇਆ ।
ਸਰਲ, ਅਰਥ-ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕਾਮੇ ਬੜੇ ਮਿਹਨਤੀ ਸਨ । ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤੀਜਾ ਉਹ ਆਪ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ । ਤਿੰਨਾਂ ਨੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕਮਾਈ ਕੀਤੀ ਪਰ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਨੌਕਰਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ ਐਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਰਾਹ ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਧਨ ਕੁੱਝ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ ਉੱਜੜ ਗਿਆ ।ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁੱਝ ਨਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁੱਝ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਖਾ ਕੇ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ।

(ਕ) ਇਕ ਦਿਨ ਤਿੰਨੇ ………… ……….. ਗੋਡੀ ਨਾ ਛੱਡੀ ।
ਸਰਲ ਅਰਥ-ਇਕ ਦਿਨ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕਾਮੇ ਮਿਲ ਕੇ ਮੱਕੀ ਦੀ ਗੋਡੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ । ਇੰਨੇ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿਚ ਸੋਟੀ ਫੜੀ ਬਾਬਾ ਸੰਤੁ ਆ ਗਿਆ । ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਿਨ ਬੜਾ ਵੱਟ ਸੀ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲ ਵੀ ਗੋਡਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਸੀ, ਪਰ ਤਿੰਨਾਂ ਜਣਿਆਂ ਨੇ ਗੋਡੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੱਡੀ ।

(ਖ) ਬਾਬਾ ਸੰਤੂ ਬੋਲਿਆ, ………………………… ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਭਾਈ ।
ਸਰਲ ਅਰਥ-ਬਾਬਾ ਸੰਤੁ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗਾ, ਬਹਾਦਰਾ ! ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਗੱਲ ਦੱਸ । ਰੱਬ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬਥੇਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਬਿਲਕੁਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ ਕਿ ਅੱਜ-ਕਲ੍ਹ ਤੇਰਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕਿਉਂ ਭੁੱਖਾ ਮਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ?”

(ਗ) ਛੋਟੇ ਆਖਿਆ, ………………………….. ਮੇਰੇਂ ਲਈ ਪੂਜਾ ।
ਸਰਲ ਅਰਥ-ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਬਾਬੇ ਸੰਤੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪ ਸਿਆਣਾ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿਚ ਬੈਠੇ ਨੂੰ ਰੱਬ ਨੇ ਦਾਣੇ ਨਹੀਂ ਭੇਜੇ । ਬੱਸ ਇਹੋ ਇਕ ਗੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ । ਉਹ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਪਾਪ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਕੰਮ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ । ਉਹ ਆਪ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਕੰਮ ਵਿਚ ਜੁਟਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ।

(ਘ) ਉਹ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ……………………… ਕੰਮ ਨਬੇੜੇ ।
ਸਰਲ ਅਰਥ-ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਬਾਬੇ ਸੰਤੂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਆਪ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਕੰਮ ‘ਤੇ ਜਾਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਮੈਂ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਕੰਮ ‘ਤੇ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰਦਾ ਹਾਂ । ਉਹ ਆਪ ਕਦੇ ਵੀ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਗੇੜਾ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦਾ ਤੇ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਦੇਖ-ਭਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਉੱਨਾ ਸਮਾਂ ਕਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚੋਂ ਘਰ . ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਜਿੰਨਾ ਚਿਰ ਖੇਤਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁੱਕ ਨਾ ਜਾਵੇ !

ਬਹੁਤ ਸੰਖੇਪ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ, ਦੋ ਭਾਈ ਭਾਈ ।
ਜਾਇਦਾਦ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਪ ਨੇ ਸੀ, ਬਹੁਤ ਬਣਾਈ ।
ਇਕ ਦਿਨ ਭਾਣਾ ਵਰਤਿਆ, ਉਹ ਦਿਨ ਵੀ ਆਇਆ ।
ਸਭ ਕੁਝ ਏਥੋਂ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਸੁਰਗ ਸਿਧਾਇਆ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਕੌਣ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ?
2. ਇਕ ਦਿਨ ਕੀ ਹੋਇਆ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਇਕ ਪਿੰਡ ਵਿਚ ਦੋ ਭਰਾ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ।
2. ਇਕ ਦਿਨ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਦਾ ਅਮੀਰ ਬਾਪ ਮਰ ਗਿਆ ।

2. ਕੁਝ ਦਿਨ ਲੰਘੇ ਸੋਗ ਦੇ, ਮੁਕਾਣਾਂ ਆਈਆਂ ।
ਵੰਡ ਲਈ ਜਾਇਦਾਦ, ਫਿਰ ਆਪਸ ਵਿਚ ਭਾਈਆਂ ।
ਪੈਲੀ ਡੰਗਰ ਵੰਡ ਲਏ, ਸਭ ਪੈਸਾ-ਧੇਲੀ ।
ਅੱਧੀ-ਅੱਧੀ ਵੰਡ ਲਈ, ਫਿਰ ਦੋਹਾਂ ਹਵੇਲੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੰਘੇ ?
2. ਪਿਓ ਦੇ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਪਿਓ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਸੋਗ ਵਿਚ ਲੰਘੇ ਤੇ ਮੁਕਾਣਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ।
2. ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਅੱਡ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪਿਓ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵੰਡ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ । ਜ਼ਮੀਨ, ਪਸ਼ੂ, ਧਨ ਤੇ ਹਵੇਲੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ ।

3. ਵੱਡੇ ਭਾਈ ਸੋਚਿਆ, ਹੈਂ ਧਨ ਬਥੇਰਾ ।
ਕਰਾ ਕੰਮ ਮੈਂ ਕਿਸ ਲਈ, ਕੀ ਥੁੜਿਆ ਮੇਰਾ ।
ਕੰਮ ਲਈ ਉਸ ਰੱਖ ਲਏ, ਕੁਝ ਨੌਕਰ ਚਾਕਰ ।
ਆਪ ਰਹਿਣ ਉਹ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਸਾਹਾਂ ਦੇ ਵਾਕਰ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਕੀ ਸੋਚਿਆ ?
2. ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀ ਕੀਤਾ ?
3. ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਧਨ ਬਥੇਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਮ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ।
2. ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਕੰਮ ਲਈ ਨੌਕਰ ਰੱਖ ਲਏ ਤੇ ਆਪ ਸ਼ਾਹਾਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ ।
3. ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ਾਹਾਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ।

4. ਛੋਟਾ ਭਾਈ ਬਹੁਤ ਸੀ, ਕਾਮਾ ਤੇ ਸਿਆਣਾ ।
ਮਿੱਠਾ ਸਭ ਨੂੰ ਬੋਲਦਾ, ਸਭ ਦੇ ਮਨ-ਭਾਣਾ ।
ਨੌਕਰ ਉਸ ਵੀ ਰੱਖ ਲਏ, ਦੋ ਤਕੜੇ ਬੰਦੇ ।
ਉਸ ਦੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਮਿਹਨਤੀ, ਜਾਣਨ ਕੰਮ- ਧੰਦੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਬੰਦਾ ਸੀ ?
2. ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿਚ ਬੜਾ ਮਿਹਨਤੀ ਅਤੇ ਸਿਆਣਾ ਸੀ । ਉਹ ਸਭ ਨਾਲ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਂਦਾ ਸੀ ।
2. ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਦੋ ਤਕੜੇ ਬੰਦੇ ਰੱਖ ਲਏ ।

5. ਦੋਵੇਂ ਕਾਮੇ ਮਿਹਨਤੀ, ਤੇ ਤੀਜਾ ਭਾਈ ।
ਜਾਨ ਤੋੜ ਕੇ ਤਿਹਾਂ ਨੇ, ਕਰੀ ਬਹੁਤ ਕਮਾਈ ।
ਓਧਰ ਵੱਡੇ ਭਾਈ ਦਾ, ਹੋ ਗਿਆ ਸਫ਼ਾਇਆ ।
ਖੇਤੋਂ ਕੁੱਝ ਨਾ ਆਇਆ, ਘਰ ਖਾ ਮੁਕਾਇਆ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਕਿਸਨੇ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ ?
2. ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਇਆ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਕਾਮੇ ਬੜੇ ਮਿਹਨਤੀ ਸਨ । ਉਸਨੇ ਦੋਹਾਂ ਕਾਮਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਸਖ਼ਤ ਮਿਹਨਤ ਕੀਤੀ, ਜਿਸਦਾ ਫਲ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਮਿਲਿਆ ।
2. ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਕਮਾਈ ਨਾ ਆਈ ਤੇ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਖਾ ਕੇ ਮੁਕਾ ਦਿੱਤਾ ।

6. ਇਕ ਦਿਨ ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਸਨ, ਪਏ ਗੁੰਡਦੇ ਮੱਕੀ ।
ਬਾਬਾ ਸੰਤੂ ਆ ਗਿਆ, ਹੱਥ ਸੋਟੀ ਚੱਕੀ ।
ਉੱਤੋਂ ਹੁੰਮਸ, ਫ਼ਸਲ ਭੀ, ਸੀ ਗੋਡਿਓ ਵੱਡੀ ।
ਤਿੰਨਾਂ ਜਣਿਆਂ ਫੇਰ ਵੀ, ਗੋਡੀ ਨਾ ਛੱਡੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਕੌਣ-ਕੌਣ ਸਨ ?
2. ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਕਿਹੋ-ਜਿਹੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਗੋਡੀ ” ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਤੇ ਦੋ ਕਾਮੇ ।
2. ਤਿੰਨੇ ਜਣੇ ਹੁੰਮਸ ਭਰੇ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਗੋਡੀ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ।

7. ਬਾਬਾ ਸੰਤੂ ਬੋਲਿਆ, ਗੱਲ ਦੱਸ ਇਕ ਸ਼ੇਰਾ ।
ਦਿੱਤਾ ਤੈਨੂੰ ਰੱਬ ਨੇ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬਥੇਰਾ ।
ਇਕ ਗੱਲ ਦੀ ਅੱਜ ਤਕ, ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਾ ਆਈ ।
ਭੁੱਖਾ ਕਾਹਤੋਂ ਮਰ ਰਿਹੈ, ਅੱਜ ਤੇਰਾ ਭਾਈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਬਾਬੇ ਸੰਤੂ ਨੇ “ਸ਼ੇਰਾ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ?
2. ਬਾਬੇ ਸੰਤੂ ਨੇ ਛੋਟੇ ਭਾਈ ਨੂੰ ਕੀ ਪੁੱਛਿਆ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ।
2. ਬਾਬੇ ਸੰਤੂ ਨੇ ਛੋਟੇ ਭਾਈ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਭੁੱਖਾ ਕਿਉਂ ਮਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ।

8. ਛੋਟੇ ਆਖਿਆ, “ਬਾਬਾ ਜੀ ! ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਸਿਆਣੇ ।
ਘਰੇ ਬੈਠਿਆਂ ਰੱਬ ਨੇ, ਕਦ ਘੱਲੇ ਦਾਣੇ ।
ਬੱਸ ਇੱਕੋ ਹੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਹੋਰ ਫ਼ਰਕ ਨਾ , ਦੂਜਾ ।
ਉਸ ਲਈ ਕੰਮ ਹਰਾਮ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਪੂਜਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਰੱਬ ਬਾਰੇ ਕੀ ਕਿਹਾ ?
2. ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕੀ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ਤੇ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕੀ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰੱਬ ਕਿਸੇ ਵਿਹਲੇ ਨੂੰ ਰਿਜ਼ਕ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ ।
2. ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪੂਜਾ (ਭਗਤੀ) ਸਮਝਦਾ। ਸੀ, ਪਰ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕੰਮ ਨੂੰ ‘ਹਰਾਮ’ ਸਮਝਦਾ ਸੀ ।

9. ਉਹ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਦੈ, ਬਈ ਕੰਮ ‘ਤੇ ਜਾਓ ।
ਮੈਂ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਆਂਖਦੇ, ਬਈ ਕੰਮ ‘ਤੇ ਆਓ ।
ਕਦੇ ਨਾ ਆਇਆ ਖੇਤ ਵਿਚ, ਉਹ ਮਾਰਨ ਗੇੜੇ ।
ਮੈਂ ਪਰ ਖੇਤੋਂ ਗਿਆ ਨਹੀਂ, ਬਿਨਾਂ ਕੰਮ ਨਬੇੜੇ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਤੇ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕਾਮਿਆਂ ਤੋਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ?
2. ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਦੋਂ ਮੁੜਦਾ ਸੀ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ, ਪਰ ਵੱਡਾ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ।
2. ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਕੰਮ ਤੋਂ ਉਦੋਂ ਮੁੜਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਕੰਮ ਨਿੱਬੜ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ।

ਪਾਠ-ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਅੱਡ ਹੋ ਕੇ ਕੀ ਕੁੱਝ ਵੰਡਿਆ ?
ਉੱਤਰ:
ਦੋਹਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਅੱਡ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਪਿਓ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਵੰਡ ਲਈ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਜ਼ਮੀਨ, ਪਸ਼ੂ, ਧਨ ਤੇ ਹਵੇਲੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਜਾਇਦਾਦ ਵੰਡਣ ਪਿੱਛੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਕੀ ਸੋਚਿਆ ?
ਉੱਤਰ:
ਜਾਇਦਾਦ ਵੰਡਣ ਪਿੱਛੋਂ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਉਸ ਕੋਲ ਬਥੇਰਾ ਧਨ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ । ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਨੌਕਰ ਰੱਖ ਲਏ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ ?
ਉੱਤਰ:
ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਬੜਾ ਸਿਆਣਾ ਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਕਾਮਾ ਸੀ । ਉਹ ਹਰ ਇਕ ਨਾਲ ਇੰਨਾ ਮਿੱਠਾ ਬੋਲਦਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਬਾਬੇ ਸੰਤੂ ਨੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਤੋਂ ਕੀ ਪੁੱਛਿਆ ?
ਉੱਤਰ:
ਬਾਬੇ ਸੰਤੂ ਨੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ ਕਿ ਰੱਬ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤਾਂ ਬਥੇਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕਿਉਂ ਭੁੱਖਾ ਮਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ?

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਬਾਬੇ ਸੰਤੂ ਨੂੰ ਕੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ?
ਉੱਤਰ:
ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੇ ਬਾਬੇ ਸੰਤੁ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰੱਬ ਕਿਸੇ ਵਿਹਲੇ ਬੈਠੇ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ । ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪਾਪ ਸਮਝਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨੌਕਰਾਂ-ਚਾਕਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਕੇ ਆਪ ਵਿਹਲਾ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਹ ਛੋਟਾ ਕੰਮ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਸਮਝਦਾ ਹੈ । ਉਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕਾਮਿਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ (ਛੋਟਾ) ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਦੋਂ ਤਕ ਕੰਮ ਮੁੱਕ ਨਾ । ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵਾਪਸ ਘਰ ਨਹੀਂ ਮੁੜਦਾ |

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪੰਕਤੀਆਂ ਦੇ ਅਰਥ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰੋ-
“ਉਹ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਦੈ, “ਬਈ ਕੰਮ ‘ਤੇ ਜਾਓ । ਮੈਂ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਆਖਦਾਂ, “ਬਈ ਕੰਮ ’ਤੇ ਆਓ।
ਉੱਤਰ:
ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਕੰਮ |’ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਆਪ ਘਰ ਵਿਚ ਵਿਹਲਾ ਬੈਠਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ । ਇਸਦੇ ਉਲਟ ਉਹ ਛੋਟਾ ਭਰਾ), ਕਾਮਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਚਲੋਂ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਚੱਲੀਏ । ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਆਪ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੰਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 7.
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੋ-
ਭਾਣਾ ਵਰਤਣਾ, ਸੁਰਗ ਸਿਧਾਉਣਾ, ਸਫ਼ਾਇਆ ਹੋਣਾ, ਜਾਨ ਤੋੜਨਾ, ਜਾਇਦਾਦ, ਚਾਕਰ, ਮੁਕਾਣ, ਸੋਗ ।
ਉੱਤਰ:

1. ਭਾਣਾ ਵਰਤਣਾ (ਰੱਬ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੁੱਝ ਦੁੱਖਦਾਇਕ ਵਾਪਰਨਾ)-ਰੱਬ ਦਾ ਐਸਾ ਭਾਣਾ ਵਰਤਿਆ ਕਿ ਪੱਕੀਆਂ ਕਣਕਾਂ ‘ਤੇ ਗੜੇ ਪੈ ਗਏ ।
2. ਸੁਰਗ ਸਿਧਾਉਣਾ ਮਰ ਜਾਣਾ)-ਬੁੱਢਾ ਕੁੱਝ ਦਿਨ ਬਿਮਾਰ ਰਹਿ ਕੇ ਸੁਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਿਆ ।
3. ਸਫ਼ਾਇਆ ਹੋਣਾ ਖ਼ਾਤਮਾ ਹੋ ਜਾਣਾ)ਪਿਛਲੀਆਂ ਆਮ ਚੋਣਾਂ ਵਿਚ ਹੁਕਮਰਾਨ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ਦਾ ਸਫ਼ਾਇਆ ਹੋ ਗਿਆ ।
4. ਜਾਨ ਤੋੜਨਾ ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ-ਕਿਸਾਨ ਖੇਤਾਂ ਵਿਚ ਜਾਨ ਤੋੜ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ।
5. ਜਾਇਦਾਦ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ)-ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸਰਪੰਚ ਵੱਡੀ ਜਾਇਦਾਦ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ ।
6. ਚਾਕਰ ਨੌਕਰ)-ਉਸਦੇ ਘਰ ਬਥੇਰੇ ਨੌਕਰਚਾਕਰ ਹਨ ।
7. ਮੁਕਾਣ (ਅਫ਼ਸੋਸ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ)ਜੀਤੇ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਭਰਾ ਮਰ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਕਰਕੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਮੁਕਾਣਾਂ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ।
8. ਸੋਗ ਦੁੱਖ-ਟੱਬਰ ਦੇ ਜਵਾਨ ਬੰਦੇ ਦੇ ਮਰ ਜਾਣ ਨਾਲ ਘਰ ਵਿਚ ਸੋਗ ਵਰਤ ਗਿਆ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 8.
ਸਮਝੋ ਤੇ ਲਿਖੋ-
ਬਥੇਰਾ – ਬਹੁਤ
ਕਾਹਤੋਂ – ………..
ਘੱਲੇ – ………….
ਫ਼ਰਕ – ………..
ਉੱਤਰ:
ਬਥੇਰਾ – ਬਹੁਤ
ਕਾਹਤੋਂ – ਕਿਉਂ
ਘੱਲੇ’ – ਭੇਜੇ
ਫ਼ਰਕ – ਭਿੰਨਤਾ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 9.
ਲਿੰਗ ਬਦਲੋ-
ਦਾਦਾ, ਭਾਈ, ਨੌਕਰ, ਸ਼ੇਰ, ਭੈਣ ।
ਉੱਤਰ:

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 10.
ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖੋਸੋਗ, ਮਿਠਾਸ, ਤਕੜੇ, ਮਿਹਨਤੀ, ਛੋਟਾ, ਸੁਖ, ਭੁੱਖਾ ॥
ਉੱਤਰ:

1. ਸੋਗ ਖ਼ੁਸ਼ੀ
2. ਮਿਠਾਸ ਕੁੜੱਤਣ
3. ਤਕੜੇ ਮਾੜੇ
4. ਮਿਹਨਤੀ ਕੰਮ-ਚੋਰ
5. ਛੋਟਾ ਵੱਡਾ
6. ਸੁਖ ਦੁੱਖ
7. ਭੁੱਖਾ ਰੱਜਿਆ !

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 11.
‘ਪਾਣੀ ਹੀ ਜੀਵਨ ਹੈ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ ।
ਉੱਤਰ:
(ਉੱਤਰ ਲਈ ਦੇਖੋ ਪਾਠ 15 ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ‘ਜੇ ਪਾਣੀ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ’ ਵਿਸ਼ੇ ਸੰਬੰਧੀ: ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਵਿਚਾਰ ।)

Punjab State Board PSEB 4th Class Punjabi Book Solutions Chapter 15 ਪਾਣੀ Textbook Exercise Questions and Answers.

PSEB Solutions for Class 4 Punjabi Chapter 15 ਪਾਣੀ

ਕਾਵਿ-ਟੋਟਿਆਂ ਦੇ ਸਰਲ ਅਰਥ

(ਉ) ਬਰਫ਼ ਪਰਬਤੀਂ …….. ਬੁਝਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ।
ਸਰਲ ਅਰਥ-ਪਾਣੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਪਈਆਂ ਬਰਫ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਖੁਰ-ਖੁਰ ਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ ਮੈਂ ਰਾਹ ਵਿਚ ਠੰਢ ਤੇ ਕੱਕਰਾਂ ਵਿਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠਰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ । ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਮੈਂ ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਬਣ ਕੇ ਤੁਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ।

(ਅ) ਮੈਥੋਂ ਹੀ ਬੱਦਲ …….. ਸਮਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ।
ਸਰਲ ਅਰਥ-ਪਾਣੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਭਾਫ਼ ਬਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬੱਦਲ ਬਣਦੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕਣ-ਕਣ ਉੱਤੇ ਮੀਂਹ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਮੀਂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਰਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਰੁੱਖ-ਬੂਟੇ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ।

(ਈ) ਕਦੇ ਕੱਸੀਆਂ …….. ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ ।
ਸਰਲ ਅਰਥ-ਪਾਣੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਗਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਾਲਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦੀ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੜ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਕਦੇ ਮੈਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਵਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਕਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਰਲ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ਕਦੀ ਮੈਂ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਝਰਨੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਝਰ-ਝਰ ਕੇ ਥੱਲੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ ।’

(ਸ) ਕਦੇ ਚਸ਼ਮਿਆਂ …….. ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ ।
ਸਰਲ ਅਰਥ-ਪਾਣੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਕਦੇ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਕਦੇ ਖੂਹਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਦੇ ਮੈਂ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ । ਕਦੇ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਫਲ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ।

(ਹ) ਮੇਰੇ ਸਦਕੇ ਹੀ ……. ਬੁਝਾਉਂਦਾ ਹਾਂ । ਸਰਲ ਅਰਥ-ਪਾਣੀ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੈ । ਮੇਰੀ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ । ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵਗਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਲੂਣਾ ਤੇ ਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ । ਮੈਂ ਸਭ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੋ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਂਦਾ ਹਾਂ । ਬਹੁਤ ਸੰਖੇਪ ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਬਰਫ਼ ਪਰਬਤੀਂ ਖੁਰ-ਖੁਰ ਕੇ,
ਠੰਢ, ਕੱਕਰ ਵਿਚ ਠੁਰ-ਠੁਰ ਕੇ ।
ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਬਣ ਤੁਰ-ਤੁਰ ਕੇ,
ਵਿੱਚ ਦਰਿਆਵਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ,
ਮੈਂ ਸਭ ਦੀ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਪਾਣੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ?
2. ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਤੁਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਕਿੱਥੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ?
3. ਪਾਣੀ ਕਿਸ ਦੀ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ?
4. “ਪਾਣੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀਆਂ ਚਾਰ-ਪੰਜ ਸਤਰਾਂ ਜ਼ਬਾਨੀ ਲਿਖੋ ।

ਉੱਤਰ:

1. ਪਾਣੀ ਬਰਫ਼ਾਂ ਲੱਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ।
2. ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ ਤੁਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ।
3. ਪਾਣੀ ਸਭ ਦੀ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ।
4. ਨੋਟ–ਉੱਪਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਾਨੀ ਯਾਦ ਕਰੋ ਤੇ ਲਿਖੋ ।

2. ਮੈਥੋਂ ਹੀ ਬੱਦਲ ਬਣ-ਬਣ ਕੇ,
ਮੀਂਹ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਕਣ-ਕਣ ‘ਤੇ ।
ਬਨਸਪਤੀ ਹੋਵੇ ਹਰੀ-ਭਰੀ,
ਜਦ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਬੱਦਲ ਕਿਸ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ ?
2. ਬਨਸਪਤੀ ਕਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹਰੀ-ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਬੱਦਲ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਣਦੇ ਹਨ ।
2. ਬਨਸਪਤੀ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਸਮਾਏ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹਰੀ-ਭਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

3. ਕਦੇ ਕੱਸੀਆਂ ਵਿਚ, ਕਦੇ ਕੰਦਰਾਂ ਵਿਚ,
ਕਦੇ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਵਿਚ ।
ਕਦੇ ਝਰਨੇ ਵਿਚ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ,
ਮੈਂ ਝਰ-ਝਰ ਕਰਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ ?

ਪਸ਼ਨ

1. ਪਾਣੀ ਕਿੱਥੇ-ਕਿੱਥੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
2. ਝਰਨਾ ਕਿੱਥੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਪਾਣੀ ਕੱਸੀਆਂ, ਕੰਦਰਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੇ ਝਰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
2. ਝਰਨਾ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

4. ਕਦੇ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਵਿਚ, ਕਦੇ ਖੁਹਾਂ ਵਿਚ,
ਕਿਤੇ ਹਰੀਆਂ-ਭਰੀਆਂ ਜੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ।
ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਪਜਾਵਣ ਲੇਈ .
ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਖੂਹਾਂ ਵਿਚ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
2. ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ?

ਉੱਤਰ:

1. ਖੂਹਾਂ ਵਿਚ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
2. ਪਾਣੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ, ਫਲ ਤੇ ਫ਼ਸਲਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ।

5. ਮੇਰੇ ਸਦਕੇ ਹੀ ਇਹ ਪਾਣੀ ਹੈ,
ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ ।
ਉਦੋਂ ਖ਼ਾਰਾ ਤੱਤਾ ਹੋ ਜਾਵਾਂ,
ਜਦੋਂ ਨੈਣਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ ।
ਮੈਂ ਸਭ ਦੀ ਲੋਅ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ,
ਮੈਂ ਸਭ ਦੀ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ

1. ਪਾਣੀ ਕਿਸ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹਨ ?
2. ਪਾਣੀ ਖ਼ਾਰਾ ਤੱਤਾ ਕਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ?
3. ਉਪਰੋਕਤ ਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੋਹਣੀ ਲਿਖਾਈ ਕਰ ਕੇ ਲਿਖੋ :

ਉੱਤਰ:

1. ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹਨ ।
2. ਪਾਣੀ ਜਦੋਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਖ਼ਰਾ-ਤੱਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
3. ਨੋਟ-ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪ ਹੀ ਸੋਹਣੀ ਲਿਖਾਈ ਕਰ ਕੇ ਲਿਖਣ ।

ਪਾਠ-ਅਭਿਆਸ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1.
ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰੋ-
(ਉ) ਵਿੱਚ ਦਰਿਆਵਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ,
…………………………. ।
(ਅ) ਬਨਸਪਤੀ ਹੋਵੇ ਰੀ-ਭਰੀ,
…………………………. ।
(ਈ) ਕਦੇ ਝਰਨੇ ਵਿਚ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ,
…………………………. ।
(ਸ) ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਪਜਾਵਣ ਲਈ,
…………………………. ।
ਉੱਤਰ:
(ਉ) ਵਿੱਚ ਦਰਿਆਵਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ,
ਮੈਂ ਸਭ ਪਿਆਸ ਬੁਝਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ।
(ਅ) ਬਨਸਪਤੀ ਹੋਵੇ ਹਰੀ-ਭਰੀ,
ਜਦ ਧਰਤੀ ਵਿਚ ਸਮਾਉਂਦਾ ਹਾਂ ।
(ਇ) ਕਦੇ ਝਰਨੇ ਵਿਚ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ,
ਮੈਂ ਝਰ ਝਰ ਕਰਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ ।
(ਸ) ਫਲ, ਫੁੱਲ, ਫ਼ਸਲਾਂ ਉਪਜਾਵਣ ਲਈ,
ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹਾਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 2.
ਪੜੋ, ਸਮਝੋ ਤੇ ਲਿਖੋ-
ਉੱਤਰ:
ਪਰਬਤ – ਪਹਾੜ
ਕੱਕਰ –
ਬਨਸਪਤੀ –
ਕੱਸੀ –
ਕੰਦਰ –
ਜੂਹ –
ਪਾਣੀ –
ਸਾਂਝ –
कैठां –
ਲੋਅ –
ਉੱਤਰ:
ਪਰਬਤ – ਪਹਾੜ ।
ਕੱਕਰ – ਠੰਢ, ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਤ੍ਰਿਲ ।
ਬਨਸਪਤੀ – ਬਿਛ-ਬੂਟੇ, ਹਰਿਆਵਲ ।
ਕੱਸੀ – ਨਹਿਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਵੱਡਾ ਖਾਲ ਜਾਂ ਸੁਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪੁਚਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਕੰਦਰ – ਗੁਫਾ, ਪਹਾੜ ਵਿਚਲਾ ਖੱਪਾ ।
ਜੂਹ – ਚਰਾਂਦ, ਘਰਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਰੂੜੀ ਥਾਂ, ਡੰਗਰਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ।
ਪਾਣੀ – ਜੀਵ, ਮਨੁੱਖ ।
ਸਾਂਝ – ਭਿਆਲੀ, ਭਾਈਵਾਲੀ, ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ।
ਨੈਣਾਂ – ਅੱਖਾਂ ।
ਲੋਅ – ਚਾਨਣ, ਨਜ਼ਰ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 3.
ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਵਾਕਾਂ ਵਿਚ ਵਰਤੋ
ਪਿਆਸ, ਬੱਦਲ, ਮੀਂਹ, ਧਰਤੀ, ਜੀਵਨ, ਜੂਹ, ਨੈਣਾਂ ।.
ਉੱਤਰ:

1. ਪਿਆਸ (ਤੇਹ-ਪਿਆਸ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਹੀ ਬੁਝਦੀ ਹੈ ।
2. ਬੱਦਲ ਘਟਾ, ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੰਘਣੀ ਭਾਫ਼-ਬੱਦਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਮੀਂਹ ਪਵੇ ।
3. ਮੀਂਹ (ਵਰਖਾ)-ਅੱਜ ਮੀਂਹ ਪਵੇਗਾ ।
4. ਧਰਤੀ (ਜ਼ਮੀਨ)-ਧਰਤੀ ਗੋਲ ਹੈ ।
5. ਜੀਵਨ (ਜ਼ਿੰਦਗੀ)-ਧਰਤੀ ਉਤਲਾ ਜੀਵਨ ਪਾਣੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹੀ ਹੈ ,
6. ਜੂਹ (ਚਰਾਂਦ)-ਪਸ਼ੂ ਪਿੰਡ ਦੀ ਜੂਹ ਵਿਚ ਚਰ ਰਹੇ ਹਨ |
7. ਨੈਣਾਂ (ਅੱਖਾਂ)-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੈਣਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 4.
ਇਸ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ ਆਏ ਜੋੜੇ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖੋ; ਜਿਵੇਂ ਉਦਾਹਰਨ ਵਿਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ:ਝਰ-ਝਰ ।
ਉੱਤਰ:
ਖ਼ਰ-ਖ਼ਰ, ਠੁਰ-ਠੁਰ, ਬੂੰਦ-ਬੂੰਦ, ਤੁਰਤੁਰ, ਬਣ-ਬਣ, ਕਣ-ਕਣ, ਹਰੀ-ਭਰੀ, ਝ-ਝਰ, ਹਰੀਆਂ-ਭਰੀਆਂ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 5.
‘ਜੇ ਪਾਣੀ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ? ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਸੰਬੰਧੀ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ ।
ਉੱਤਰ:
ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ, “ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਣੀ ਜੀਉ ਹੈ, ਜਿਤੁ ਹਰਿਆ ਸਭੁ ਕੋਇ । ਅਰਥਾਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੈ । ਜੇਕਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਹਰੀ-ਭਰੀ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ-ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਬਨਸਪਤੀ । ਵਿਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਹੋ ਹੀ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਅੰਸ਼ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਹੀ ਉਪਜਿਆ ਤੇ ਸਮੁੱਚਾ ਵਿਕਾਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਇਆ । ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਕੁਦਰਤ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਇਸਦੇ ਤਿੰਨ ਹਿੱਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਾਲਾਮਾਲ ਕੀਤਾ ਹੈ । ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵਿਚ 65-70% ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਇਹ ਜਿਉਂਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ । ਜੇਕਰ ਪਾਣੀ ਨਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਕੁਦਰਤ ਇੰਨੀ ਸੁੰਦਰ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਸਕਦੀ ।

ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਉਦਯੋਗਿਕ ਤੇ ਫ਼ਸਲੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਤੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਹੇਠਲੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੇਦਰਦੀ ਨਾਲ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਪੱਧਰ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਨੀਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਰਹਿੰਦੀ ਕਸਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕੀਟਨਾਸ਼ਕਾਂ, ਰਸਾਇਣਾਂ ਤੇ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੇ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਦਰਿਆਵਾਂ, ਝਰਨਿਆਂ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਬਰਫ਼ਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਸਿੱਟੇ ਵਜੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਾਂ ਤੇ ਬਨਸਪਤੀ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ । ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰਨੀ ਤੇ ਇਸਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ।

ਪ੍ਰਸ਼ਨ 6.
ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਸਕੂਲੋਂ ਛੁੱਟੀ ਲੈਣ ਲਈ ਇਕ ਅਰਜ਼ੀ ਲਿਖੋ ।
ਉੱਤਰ:
(ਨੋਟ-ਇਹ ਅਰਜ਼ੀ ਲਿਖਣ ਲਈ ਦੇਖੋ ਅਗਲੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਚਿੱਠੀ-ਪੱਤਰ’ ਵਾਲਾ ਭਾਗ ।)